مسجد اکبریه واقع در استان گيلان و شهر لاهيجان

مسجد اکبریه در محله گابنه در شهر لاهیجان واقع شده و تاریخ ساخت آن مربوط به زمان حکومت فتحعلی شاه قاجار است. ساخت این مسجد به دلیلی سعادت بدخواهان حاکم وقت لاهیجان به درباز شاهی و کاخ نامیدن این مسجد بدخواهان حاکم وقت لاهیجان به دربار شاهی و کاخ نامیدن این مسجد نیمه کاره رها شد. سنگ نبشته مرمری به خط نستعلیق که بر دیوار ضلع شرقی مسجد جای دارد، بانی مسجد را حاج علی اکبر لاهیجانی نامیده است. مسجد اکبریه از دو قسمت وضوخانه و شبستان تشکیل شده است. مساحت شبستان حدود 16 در 25 متر و دارای چهار فیلپای بزرگ میانی است که گنبد های پوشاننده سقف بر روی آنها استوار شده اند. ازاره دیوارها و فیلپاهای شبستان دارای کاشی کاری معرق هفت رنگ عصر قاجار است. ارتفاع ازاره از کف حدود 90 سانتیمتر و بقیه دیوار گچ کاری ساده است. در حاشیه و متن محراب نیز کاشی کاری همراه با خطوط نسخ و مزین به آیات قرآنی دیده می شود. ارتفاع گنبد های شبستان حدود یازده متر و گنبد های جانبی کاسه برگشته 30/9 متر است. نورگیری داخل ساختمان به وسیله پنجره های بزرگ سراسری شرق شبستان تامین می گردد. وضوخانه مسجد در دو طبقه ساخته شده و هر طبقه دارای هشت ستون میانی است. از وضوخانه طبقه همکف، سه در بزرگ چوبی به شبستان باز می شود. هر دو وضوخانه دارای پوشش گنبدی هستند. ارتفاع تک مناره یا گل دسته زیبای مسجد از سطح زمین 18 متر است. این گل دسته در گوشه شمال شرقی ساختمان مسجد واقع شده و دارای سقفی هرمی شکل با پوشش بیرونی از کاشی به رنگ آبی آسمانی، زرد،سیاه و سفید است. این مسجد احتمالا به عنوان مدرسه علوم دینی نیز مورد استفاده بود.

آدرس :محله گابنه در لاهیجان

حمام گلشن واقع در استان گيلان و شهر لاهيجان

بخشی از حمام گلشن لاهیجان با گسترش شهر سازی و لزوم احداث خیابان و میدان ویران شده است. بنای حمام پلان کثیر الاضلاع داشت و برای ساخت آن از آجر قرمز محلی، ساروج و گل آهک استفاده شده است. در تعمیرات اخیر پس از زلزله گیلان برای استحکام بنا از مصالح جدید استفاده شد. در سنگ کاری شده امروزی حمام در کوچه ای در ضلع جنوب آن واقع شده استو با گذر از ورودی به رخت کن می رسیم. طول رخت کن حدود 10 متر و در مست راست آن، اتاقکی در سطح پایین تر واقع شده که به گرمخانه معروف است. در شمال رخت کن، صحن حمام با ده ستون قرار دارد و وسیع ترین قسمت بنا به شمار می رود. کف گرمابه با موزاییک و ازاره دیوار های جانبی تا ارتفاع 180 سانتیمرت کاشی کاری جدید شده است. گنبد میانی در حدود 8 متر ارتفاع دارد و حباب هایی بر روی آن کار گذاشته شده که نور داخل حمام را تامین می نماید. در فواصل کاسه برگردان به ارتفاع حدود 5/3 متر، فضای فوقانی را مسقف می سازد. در شمال شرقی صحن دو هشتی وجود دارد. اضلاع مقابل هشتی ها حدود 5/4 متر و ارتفاع گنبد آنها 5/5 متر است. در ضمن در دیوا های هر ضلع طاق نماهایی به چشم می خورد. کانال کوچک با شیاری آب مصرف شده دوش ها را به صحن حمام هدایت می کند. در جنوب هشتی دوم خزانه یا مخزن آب گرم قرار دارد. در قسمت های مختلف حمام معمار با اسفاده از اسلوب های خاص و با انواع آجر چینی به مسقف کردن بنا همت گماشته است. گرمخانه یا فضای بالای صحن حمام در قسمت فوقانی ستون های هشت گانه میانی دارای کاربندی هشت و نیم هشت است. در بالای کاربندی ها گنبدی دیده می شود که فضای اصلی این قسمت را مسقف می سازد. این گنبد بزرگ ترین و بلند ترین گنبد در بنای فعلی حمام است. سقف چهار هشتی که دو به دو در شمال غربی و جنوب غربی بنای حمام واقع شده، گنبدی شکل است. خزانه یا مخزن آب گرم حمام نیز که بین هشتی ها قرار گرفته دارای گنبد با فیلپوش هایی در چهار کنج است.

تی تی کاروانسرا واقع در استان گيلان و شهر لاهيجان

این بنا بر مسیر راه کاروانی دیلمان به لاهیجان بر سر دو راهی رودخانه باباکوه و میثم رود احداث شده است. دارای حیاط مرکزی و ورودی هشتی مانند و دو ایوان در اطراف هشتی است. مصالح آن سنگ رودخانه ای، آجر و ملات گچ و ساروج است. این کاروانسار را تی تی خانم از منسوبان خاندان صفوی ساخته است.

آدرس :مسیر راه کاروانی دیلمان به لاهیجان- بر سر دو راهی رودخانه باباکوه و میثم رود

پل خشتی تجن گوکه واقع در استان گيلان و شهر لاهيجان

این پل در دهکده تجن گوکه از توابع لاهیجان قرار دارد و دارای دو چشمه با طاق جناقی است در پایه های میانی و جانبی پل اتاقک های کوچکی برای بیتوته کاروانیان احداث شده بود. طول پل 60 متر و عرض آن 25/4 و ارتفاع کلی آن بیش از 5/7 متر است. مصالح به کار رفته در این پل آجر، سنگ و ملات ساروج است. این پل در زمان قاجاریه ساخته شده است.

آدرس :دهکده تجن گوکه از توابع لاهیجان

بقعه میر شمس الدین واقع در استان گيلان و شهر لاهيجان

این بقعه در قسمت شمال غربی میدان شهدا در محله اردو بازار لاهیجان واقع شده و از بناهای دوره کیاییان است. این بنا شامل مجموعه بقعه مدخل شرقی و حسینیه است. بنای بقعه دارای اتاق میانی آرامگاه با سقف گنبدی است که در اطراف آن اتاق ها و ایوان قرار دارد. طول و عرض بقعه 5/15 در 5/15 متر است و در سمت شرق بقعه ایوانی با چهار فیلپای قطور دیده می شود. کاشی کاری ازاره ایوان و اتاق حرم مربوط به عصر قاجار است. پنجره های مشبک رنگارنگ و گوشواره های گچ بری شده و کتیبه های نستعلیق گنبد از دیگر تزئینات بنا هستند. اشعار گنبد در سال 1274 ه ق نوشته شده و از شاعری به نام گلشن است. صندوق چوبی بقعه دارای کتیبه ای به خط نسخ و نوشته محمد بن داوود کیا و واقف آن زنی به نام تیتی سلطان بود. تاریخ صندوق 1017 و 1018 هجری است.

آدرس :شمال غربی میدان شهدا در محله اردو بازار لاهیجان

بقعه شیخ زاهد گیلانی واقع در استان گيلان و شهر لاهيجان

این بقعه در قریه شیخانور یا شیخانه بر در 3 کیلومتری شرق لاهیجان در دامنه کوه و در میان مزارع سرسبز چای واقع شده است. و مدفن شیخ زاهد تاج الدین ابراهیم گیلانی از معاریف و دراویش بزرگ از اساتید شیخ صفی الدین اردبیلی است. شیخ زاهد در سال 711 ه ق فوت نمود، بعد ها به سال 92 ه ق سلطان حیدر صفوی به سبب خوابی که دیده بود با معماران و نجارانی که از شهر شیروان با کشتی به گیلان منتقل شده بودند این بنا را ساخت و جسد شیخ را به آنجا منتقل کرد. بنای بقعه با دو اتاق مربع و مستطیل شکل در کنار هم قرار گرفته اند در کنار اتاق ها در سمت شمال ایوان طویلی با 7 فیلپا در شرق حرم ایوانی با 6 فیلپا در حاشیه و قسمت جنوبی همین اتاق نیز ایوان دیگری با 6 فیلپا دیده می شود. ازاره دیواره ایوانها تا ارتفاع 115 سانتی متر با کاشی کاری هفت رنگ عصر قاجار تزئین شده است. طاقچه هایی که با طاق جناقی در قسمتهای مختلف ایوان به چشم می خورد. بر روی صندوق پوشاننده قبر تاریخ 822 ه ق و نام سید رضی بن مهدی باشکجانی دیده می شود. دو قبر در این اتاق و دو قبر دیگر در اتاق دوم جای گرفته که آنها را به غلام شیخ و نیز یکی از فرزندان تیمور نسبت می دهند. کف اتاق حرم کاشی کاری است. ازاره دیوار اتاق آرامگاه تا ارتفاع 143 سانتی متر با کاشی هایی که با ابعاد 12 سانتی متر منقوش به نقش گل و بوته زرد و آبی تزئین شده است. از زیباترین قسمت بنا باید به گنبد حرمی و هشت ترک اشاره کرد. که شیب تند آن بدلیل عبور سریع آب باران تهیه شده و سطح حره را با کاشی کاری زرد و آبی، سفید وسیاه با نقوش هندسی و گلدار پوشاننده اند. اطراف گنبد و دیگر نقاط بنا را با سفال پوشش داده اند.

آدرس :3 کیلومتری شرق لاهیجان در دامنه کوه

بقعه چهار پادشاهان ( چهار اولیا) واقع در استان گيلان و شهر لاهيجان

بقعه چهار پادشاهان در لاهیجان از مجموعه از مقابر و مسجد متصل به آن شکل گرفته است. این مجموعه مرکب از اتاق هایی در کنار یکدیگر و ایوانی است که در سمت شمالی اتاق ها و به موازات آنها کشیده شده است.قدیمی ترین مقبره این مجموعه متعلق به سید خورکیا یا خرم کیا است. بقعه مقابر پس از جنگ سال 791 ه ق در رشت که به کشته شدن چند تن از حکام کیایی منجر شده به این محل انتقال و در جوار قبر قدیمی مدفون شده اند علت نامگذاری امروزی بنا به این دلیل است که این مقابر را به سید خورکیا سید علی کیا سید رضی کیا و سید یحیی کیا نسبت می دهند. البته مقبره فرد اخیر بصورت مجزا و در بنای دیگری واقع در شرق بنای اصلی دفن شده است. این بنا با تعمیرات اخیر شکل جدیدی یافته است. از وجوه زیبایی این بنای به ظاهر ساده که دارای بامی سفالی است باید به صندوق های چوبی قبرها اشاره کرد که هر یک در نوع خود اوج هنر منبت کاری و گره چینی است غیر از صندوق های چینی این مقابر که با آیات قرآنی و گره چینی آراسته شده اند باید ذکری نیز از درهای چوبی وقدیمی این بقعه کرد. سازندگان درها و نیز خوشنویسان آنها هنرمندانی بنامی چون علی نجار التبریزی، عبد الکاتب خواجکی کرمانی، محمد بن داوود کیا و حسن بن علی الصاحی الجیلانی بوده اند. در حاشیه بالای ایوان اشعاری از ترجیع بند محتشم کاشانی در رسای سالار شهیدان به خط نستعلیق و به صورت گچ بری بر جسته دیده می شود. نقاشی دیواری بنا نیز بسیار دیدینی است این نقاشی ها اطراف اتاق سید خور کیا را با صحنه رزم گاه کربلا و سواران آراسته اند. کاشی کاری آزاره ایوان و فیلپاهای حاشیه ایوان که دارای کاشی های هفت رنگ و نقوش گل و مرغ است از دیگر قسمتهای دیدنی این بقعه به شمار می رود. این بنا با توجه به کتیبه های موجود روی صندوق و در ها به قرن هفت تا 9 هجری منسوب شده اند و در کنار بقعه میر شمس الدین از بقاع معتبر لاهیجان به شمار می آید.

آدرس :لاهیجان

مناره آجری گسکر (مناره بازار) واقع در استان گيلان و شهر صومعه سرا

این مناره دوره سلجوقی بر سر راه دهکده جاده کنار به مناره بازار در شهرستان صومعه سرا واقع و از آجر ملات گچ ساخته شده است. در داخل مناره ستونی نگه دارنده قرار دارد که پلکان مارپیچ داخلی به دور آن می چرخد. محیط مناره در سطح زمین 19 متر، قطر آن در پایین 7 متر و در بالا 35/2 قسمت فوقانی آن تخریب شد. در رویات محلی، ساخت بنا را به چهل گوش چمنی داده اند. آدرس :صومعه سرا- سر راه دهکده جاده کنار به مناره بازار در شهرستان

چراغعلی تپه ( مارلیک ) واقع در استان گيلان و شهر رودبار

در پاییز سال 1340 ش هیاتی به سرپرستی دکتر عزت اله نگهبان جهت بررسی و تحقیق عازم مناطق رحمت آباد رودبار شد. این حفاری که به مدت 14 ماه از پاییز 1340 تا آخر پاییز 1340 ادامه داشت، منجر به پیدایش 53 آرامگاه به طور منظم و راکنده در سطح تپه گردید. این حفاری که آثار و اشیای ارزنده و نادری از خلال آن به دست آمد، خبر از سکونت اقوامی می داد که از ثروت بیکرانی برخوردار بودند. کیفیت هنری و صنعتی این آثار بیان گر وجود یک مکتب والای هنری و صنعتی در روزگار باستان در این منطقه از کشور ما بود که قدمت آن به حدود سه هزار سال پیش یعنی اواخر هزاره دوم و اوایل هزاره اول پیش از میلاد مسیح می رسید. قبور و آرامگاه مکشوفه از مارلیک عموما از سنگ و گل ساخته شده است. برای ایجاد این آرامگاه ها از تخته سنگ های بزرگ طبیعی که در سطح تپه وجود داشت، استفاده شده و فاصله این تخته سنگ ها به وسیله دیوار هایی که از سنگ شکسته و گل به وجود آمده مسدود گردیده است. بدین ترتیب محفظه بزرگی که فاقد شکل منظم هندسی بود، به وجود آمد که به عنوان آرامگاه مورد استفاده قرار گرفت. در بعضی قسمت های آرامگاه ها از سنگ های زرد رنگی استفاده شده که از 15 کیلومتری و از دره گوهررود به این محل انتقال یافته اند. عموما اجساد را با لباس رسمی و تزئینات کامل بر روی تخته سنگ و به پهلو قرار می داده اند در این حالت زانوان اندکی خمیده بود. همراه مردگان ظروف تشریفات مذهبی، مجسمه ها، زیور آلات، اسلحه، ابزار و ادوات آشپزخانه،مدل و نمونه ادوات مختلف و اسباب بازی کودکان دفن می شد. این امر نمایان گر هویت و حرفه صاحب آرامگاه و نیز معرف عقاید مذهبی اقوام ساکن در محل بود. دکتر نگهبان ساکنان این منطقه را از اقوام هند و اروپایی احتمالا قوم باستانی ماردها اردها دانسته که پیشقدمان آنها در نیمه هزاره دوم ق م به این منطقه وارد شده و در دامنه شمالی جبال البرز و کرانه های جنوبی دریای مازندران مستقر گردیده اند. وی دوره سکونت ماردها را دو یا سه قرن و احتمالا از قرن چهاردهم تا دهم ق قم می داند و معتقد است که در پایان این دوره اقوام مزبور به سمت سیلک کاشان رفته و همزمان با دوره سیلک B در انجا ساکن بوده اند. خروج ناگهانی اقوام ساکن مارلیک احتمالا بر اثر حمله ناگهانی اقوام مهاجم و به احتمال قوی آشوری ها صورت گرفته و موجب مهاجرت ماردها به سمت مشرق شده است. در حفاری های مارلیک از نمونه اشیایی که به تعداد زیادی به دست آمده می توان به آثار فلزی اشاره داشت. آثار و اشیای فلزی از جمله ظروف مکشوفه از مارلیک به چند دسته از ظروف زرین سیمین و مفرغی تقسیم شده اند. دکتر نگهبان ظروف زرین را به چهار دسته تقسیم می نماید. بررسی جزیی این ظروف با توجه به اهمیت فوق العاده آنها در این مبحث نمی گنجد، اما به دلیل شهرت جهانی برخی از ظروف حاصل از این کاوش ها به شرح مختصر آنها می پردازیم. جام طلایی مارلیک: جام طلایی مارلیک به ارتفاع 5/17 سانتیمتر و قطر دهانه فشرده 14 سانتیمرت از آرامگاه شماره 26 کشف شده است. این جام از فلز طلای نسبتا خالص و از خاصیت فرم گیری و شکل پذیری بالایی برخوردار است. این جام از زیباترین جام های مکشوفه از مارلیک می باشد و بر روی آن چهار گاو بالدار نقش شده اند که هر جفت از گاو ها به طور قرینه در حال بالا رفتن از یک درخت تزئینی شبیه نخل هستند. قسمت بالایی بدن رفتن از یک درخت تزئینی شبیه نخل هستند. قسمت بالایی بدن و سر حیوانات به صورت برجسته نقش شده است. این حیوانات خیالی پاهای جلویی را بلند کرده و بر شاخه های درخت تکیه داده و روی دو پای عقب ایستاده اند. در ساخت این ظرف نهایت مهارت هنر چکش کاری و قلم زنی قابل مشاهده است. قسمت های خالی صحنه و حاشیه های بالایی نزدیک لبه و قسمت حاسیه نزدیک به کف با تزئینات زنجیره ای آراسته شده و در کف یک ظرف یک ترنج هندسی در نهایت زیابیی و شکوه جای دارد. جام طلای افسانه حیات: ظرف مشهور دیگری که از مارلیک به دست آمده و از شهرت خاصی برخوردار است. جام طلایی با نقش داستان افسانه حیات با زندگی است. این جام 20 سانتیمتر ارتفاع دارد و قطر دهانه آن 14 سانتیمتراست. بدنه جام ظرافت و نازکی خاصی دارد و در ساخت آن از طلای نسبتا نرمی استفاده شده است. در لبه ظرف برای استحکام بیشتر حالت نوار مفتولی ایجاد کرده اند. این ظرف به علت فشار خاک تا حدی فشرده شده و از حالت اولیه برخوردار نیست. بر روی این جام در چهار ردیف اشکالی ترسیم شده که نقوش هر ردیف با تکرار در دورادور ظرف، تمامی صحنه را پر کرده است. تصویر ردیف پایین نشانگر یک بز کوهی در حال شیر دادن به نوزادش است. در ردیف دوم دوران بلوغ بز نوزاد تصویر شده که با نهادن دو پای جلویی بر روی درخت و ایستادن بر پاهای عقبی در حال خوردن برگ های یک نخل تزیینی است. صحنه ای که در ردیف سوم تکرار شده نمیش یک گراز وحشی است که شش بار دور ظرف نقش شده است. در فاصله هر دو گراز از بالای سر حیوان یک پرنده که احتمالا لاشخور است، دیده می شود. در بالاترین صحنه قسمت مرگ بز کوهی و دریده شدن لاشه او توسط لاشخور ها به نمایش گذارده شده است. بالای سر دو لاشخوری که رو به روی هم قرار گرفته و در حال خوردن جسد بز کوهی هستند. موجودی شبیه پرنده در مقابل درخت کوچکی به حالت چمباتمه دیده می شود. تسلسل وقایع از حیات تا ممات به طرز زیبایی بر این جام نقش بسته و وقایع زندگی و خاتمه حیات یک موجود به صورت داستانی که بر پرده نقش بندد، تصویر شده است. ظرافت و دقتی که در آرایه جزییات این نقوش به کار بسته شده، شایان کمال توجه است. ظروف دیگری نظیر کاسه زرین با نقش رب النوع جام زرین با سیمرغ و گاو بالدار، جام طلای مارلیک با نقش گار بالدار و درخت تزئینی، کاسه زرین با نقش عقاب و قوچ، فنجان طلا با نقش بز کوهی در حالت آرمیدن جام تزئینی اسب شاخدار و همچنینجام سیمین با نقش سردار در حال رام نمودن پلنگ و بز کوهی جام نقره با نقش کوزن در حال چهش به همراه ظروف ظریف مفرغی از دیگر نمونه های جالب توجهی هستند که هر یک به تنهایی در خور تحقیقات علمی مفصل است
آدرس :مناطق رحمت آباد رودبار

پل آجری پونل واقع در استان گيلان و شهر تالش(هشتپر)

این پل در چهار کیلومتری جاده رضوانشهر به تالش قرار دارد و در دوره قاجاریه بازسازی شده است. مصالح آن آجر و سنگ و در راه شاه عباسی واقع شده بود. طول پل 30 متر و دارای یک دهنه بزرگ با طاق جناقی و عرض 30/2 متر و جان پناهی به ارتفاع 40 سانتیمتر است.

آدرس :4 کیلومتری جاده رضوانشهر به تالش