کاخ گلستان در استان تهران

کاخ گلستان مجموعه‌ای از بناها است که در میدان ارگ تهران واقع است . بنا های این کاخ در زمان های مختلف ساخته شده ‌اند .
نام آن از تالار گلستان واقع در عمارت خروجی گرفته شده‌ است .
شروع آن به ارگ تاریخی تهران و زمان شاه طهماسب اول باز می‌ گردد ولی در دوره قاجار گسترش فراوانی یافت و محل سکونت شاهان قاجار بود .
در زمان پهلوی جهت مراسم رسمی و محل اقامت روسای جمهور و مهمانان ویژه خارجی استفاده می ‌شد . با این وجود قسمت ‌هایی از آن در این زمان تخریب گردید .
اتفاق های مهمی از تاریخ معاصر ایران در این مجموعه به وقوع پیوسته ‌است .
در حال حاضر به صورت موزه مورد استفاده قرار دارد .

بناهای موجود در کاخ
شمس‌العماره
تالار سلام
تالار آینه
تخت مرمر
تالار الماس
حوض خانه
کاخ ابیض
خلوت کریمخانی
عمارت بادگیر
تالار عاج
تالار برلیان
حوضخانه عمارت بادگیر

بناهایی که قبلا در کاخ گلستان بوده ‌است
عمارت اندرونی
خوابگاه ناصری
تالار خاقان مغفور
عمارت خروجی
عمارت صندوق خانه و رختدار خانه سلطنتی

وقایع تاریخی که در کاخ اتفاق افتاده اند
تاجگذاری مظفر الدین شاه قاجار در عمارت بادگیر
گشایش مجلس یکم در ۱۸ شعبان ۱۳۲۴ ه .ق . با حضور شاه دراتاق برلیان عمارت گلستان
تاجگذاری رضا پهلوی ( رضا شاه ) در در چهارم اردیبهشت ۱۳۰۵
تاجگذاری محمدرضا پهلوی در تالار سلام

اسامی شاهان ساکن در کاخ
آقا محمد خان قاجار
فتحعلی شاه
ناصر الدین شاه قاجار
مظفر الدین شاه
سابقه تاریخی ارگ سلطنتی که محدوده مکانی تاریخی آن را در شمال خیابان و میدان امام خمینی ( سپه ) در سمت غرب خیابان خیام ، در شرق خیابان ناصر خسرو و در جنوب خیابان پانزده خرداد و میدان ارگ تشکیل می دهد ، به روزگار صفویه باز می گردد .
شاه طهماسب اول صفوی (930-984) نخستین پادشاهی بود که در سفرهای خود به قصد زیارت مقبره حضرت عبد العظیم دستور داد بارویی به طول یک فرسخ به دور قصبه تهران احداث شود . پس از او شاه عباس صفوی در قسمت شمالی حصار طهماسبی چهار باغ و چنارستانی احداث نمود که بعدها دیوار بلندی گرد آن بنا کرده و عمارات مقر سلطنتی را در داخل آن ساخته ، ارگ نامیدند .
در اواخر عهد صفوی تهران گاهی مقر موقت در بار شاهان صفوی قرار می گرفت و حتی شاه سلیمان (1077-1105) کاخی در این شهر برای خود بنا نهاد . ولی امروز اثری از بنا های دوره صفوی باقی نمانده است .
کهن ترین بنا های موجود در مجموعه گلستان ، ایوان تخت مرمر و خلوت کریمخانی متعلق به دوران کریمخان زند است . وی در نبرد های خود بر ضد محمد حسن خان قاجار در سال 1172 تهران را مرکز اردوکشی خود قرار داد و پس از پیروزی در این جنگ در دیوانخانه قدیم تهران که در زمان شاه سلیمان ساخته شده بود بار عام داد و با عنوان وکیل الرعایا حکومت ایران را در دست گرفت .

به فرمان او در تابستان همان سال حصار ارگ مجددا احیاء شد و یک دست حرمخانه و خلوتخانه و عمارت دارالحکومه در داخل آن بنا گردید و در تابستان سال بعد (1173) که اردوی خود را به چمن سلطانیه ( زنجان ) منتقل نمود . دستور داد یک دست عمارت خاصه و دیوانخانه بزرگ به سبک ساسانی و باغی در جنب آن بنا نمایند .

پس از مرگ کریمخان زند در 1193 آغا محمد خان قاجار در 1200 تهران را به پایتختی برگزید ، ولی به دلیل لشکر کشی های دائمی کمتر در مقر حکومت خود به سر می برد ، و برای عمارت و آبادانی چندان فرصت نداشت . تا آنکه فتحعلی شاه در سال 1211 بر تخت سلطنت ایران جلوس کرد ، از آن زمان به بعد با گسترش دستگاه اداری و تشریفات سلطنتی بنا های متعددی در داخل ارگ تهران عمدتا در زمان فتحعلی شاه و ناصر الدین شاه قاجار احداث شد .

در دوران رضا شاه پهلوی ، بخش های بزرگی از ارگ تهران ، از جمله حصار دور آن ، سردر باب عالی ، ساختمان دفتر استیفا ، نگارخانه ، تکیه دولت ، نارنجستان ، باغ گلشن و ساختمان های اندرونی تخریب شد . محل سکونت شاه به سعدآباد و سپس در دوران محمد رضا شاه پهلوی به نیاوران منتقل و مجموعه گلستان به محل پذیرایی از میهمانان خارجی تبدیل گردید . پس از انقلاب مجموعه گلستان همچون اغلب عمارات سلطنتی دیگر بصورت موزه در آمد تا همگان بتوانند از آن دیدن کرده و از تماشای زیبایی های حاصل فکر و دست هنرمندان و صنعتگران ایرانی بهره برند .

در بیش از یک سوم فضای ارگ ، دارالحکومه و محل سکونت شاه قرار داشت . این منزلگاه همانند خانه های سنتی ایران دارای دو بخش بیرونی و اندرونی بود . بخش بیرونی شامل دو قسمت یعنی حیاط دارالحکومه یا دیوانخانه ودیگری باغ مربع شکلی به نام باغ گلستان بود که ایندو حیاط را بناهایی از یکدیگر جدا می ساخت . در شرق دارالحکومه و شمال باغ گلستان فضای اندرونی قرار داشت که حیاطی بزرگ بود و محل اقامت زنان شاه و عمارت خوابگاه شاهی در میانه آنها ساخته شده بود و در واقع حرمسرا را تشکیل می داد . این مجموعه در دوره پهلوی تخریب و بجای آن ساختمان فعلی وزارت امور اقتصادی و دارائی ساخته شد . حیاط تخت مرمر یا دارالحکومه مقر بر تخت نشستن شاه و برگزاری بارعام و محل حکومت بود . در حالی که فضای باغ گلستان اندرون شاهی بود و به ملاقات های خصوصی ، مراسم و بزم های شبانه دربار اختصاص داشت .

تالار آیینه
تالار آئینه در غرب تالار سلام و در بالای سر در و ایوان سنگی جلو سرسرای کاخ قرار دارد و یکی از تالار های مشهور کاخ گلستان است . ساخت تالار آیینه همزمان با تالار سلام حدود سال 1291 هـ .ق آغاز گردید و ظاهرا در سال 1294هـ .ق پایان رسید . در آغاز انتقال اشیاء و آثار موزه قدیم به موزه جدید ، این تالار به تخت طاووس و تاج کیانی اختصاص داشت . شهرت عمده تالار آئینه علاوه بر تزئینات آن بیشتر به دلیل نقاشی معروفی است که مرحوم میرزا محمدخان کمال الملک غفاری بسال 1309 هـ .ق از آن ترسیم کرده و اینک در کاخ گلستان نگهداری می گردد .

تالار سلام
پس از اولین سفر ناصر الدین شاه به اروپا در سال 1290 هـ .ق و دیدن موزه ها و گالری های بزرگ کشور های غربی وی تصمیم گرفت که موزه ای شبیه به موزه های اروپا در ارگ ایجاد نماید . بدین منظور عمارت خروجی را تخریب و در عوض در سمت شمال غربی و در جوار تالار عاج ، بنا های کاخ گلستان جدید ، یعنی سرسرا و تالار آئینه گلستان و اتاق موزه بنیان نهاده شد .

ساخت اتاق موزه در سال 1291 هـ .ق آغاز و در سال 1294 هـ .ق پایان یافت . ولی به دلیل تزیینات زیاد و چیدن اشیاء که با نظارت مستقیم شاه صورت می گرفت بهره برداری از آن تا سال 1299 هـ .ق به طول انجامید .

این تالار از همان آغاز به منظور تاسیس و تشکیل موزه بنا گردید . ولی پس از انتقال تخت طاووس از موزه های قدیم و تالار آئینه به آن و نیز برگزاری سلام های خاص و رسمی در آن بتدریج نام تالار سلام را به خود گرفت .
در این تالار نفیس ترین اشیاء و آثار هنری اهدایی ، بویژه جواهرات سلطنتی نگهداری می شد . در سال 1345 به سبب برگزاری مراسم تاجگذاری محمد رضا شاه پهلوی در این تالار ، موزه آرایی آن بطور کلی دگرگون شد و به شکل امروزی درآمد .
در طبقه زیرین تالار سلام حوض خانه ای قرار دارد . امروزه حوض خانه وسیع زیرین به دو بخش تقسیم گردیده است : بخش شرقی با نام تالار مخصوص به نمایش هنر های ظریفه ایران در دوره قاجار ، و بخش غربی آن با نام نگارخانه برای ارائه آثار نقاشی هنرمندان ایران دردوره قاجار اختصاص یافته است .

تالار الماس
در سمت جنوبی محوطه کاخ گلستان بعد از عمارت بادگیر ، تالار الماس قرار دارد . بنیاد و اساس این تالار در زمان فتحعلی شاه نهاده شده ولی در زمان ناصر الدین شاه تغییراتی در ظاهر و تزئینات آن داده اند . این بنا بمناسبت آئینه کاری های داخلی اش بنام الماس خوانده شده است .

در زمان ناصرالدین شاه اغلب طاق ها و طاقنما های جناغی این تالار مانند بسیاری از طاق های دیگر کاخ گلستان به طاق های قوسی یا رومی تبدیل گردید و دیوار های تالار به انواع کاغذ دیواری خارجی پوشانیده شد .
این تالار با توجه به آنکه از جمله بنا های فتحعلی شاهی است به محل موزه آثار و اشیای وی اختصاص یافته و قرار است در زیرزمین آن نیز چای خانه مجموعه دایر گردد .

تالار عاج
بعد از تالار آئینه و در سمت غرب تالار برلیان ، تالار عاج قراردارد . تاریخ احداث این تالار و حوضخانه زیر آن معلوم نیست ، ولی محققا قبل از تالار سلام و تالار آئینه ساخته شده و از بناهای دوره ناصری است که البته بعد ها در زمان خود وی در نمای آن تغییراتی دادند که به صورت امروزی در آمده است . در این تالار در زمان ناصر الدین شاه ، هدایای پادشاهان دول خارجی نگهداری می شد و در زمان پهلوی محل پذیرایی و برپایی مهمانی های رسمی دربار بود . از این رو در آرایش درونی آن تغییرات عمده ای داده شده است . حوض خانه زیر این عمارت برای نمایش تابلو های نقاشی اختصاص یافته است .

حوض خانه
این عمارت که در طبقه فوقانی تالار عاج واقع است ، از بنا های دوره ناصری است و زمانی آب قنات از داخل آبنمای این عمارت به داخل حوض های حیاط کاخ در جریان بوده است . این عمارت نیز در زمان های مختلف تغییراتی یافته و اکنون با نصب نفیس ترین تابلو های نقاشان اروپائی در قرن 19 میلادی ، از جمله آثار معروف نقاشانی همچون سیمون ون گلذبر ، آیوازفسکی … تبدیل به نمایشگاه دائمی تابلو های نقاشی گردیده است .

شمس العماره
این بنا شاخص ترین بنای کاخ گلستان و ممتاز ترین ساختمان ضلع شرقی مجموعه است . گویا ناصرالدین شاه قبل از سفر به اروپا و بر اثر دیدن تصاویر بنا های فرنگستان ، تمایل پیدا می کند بنایی مرتفع ، نظیر آنها در پایتخت خود ایجاد نماید تا از بالای آن بتواند به همراه درباریان منظره شهر و دورنمای اطراف را تماشا کند .

ساخت عمارت در سال 1282 هـ .ق آغاز می گردد و پس از دو سال پایان می پذیرد و آن را شمس العماره می نامند و تاریخ بنایش را به حساب جمل کاخ شاهنشاه می یابند . طرح و نقشه آن ظاهرا از معیر الممالک و معمار آن استاد علی محمد کاشی بوده است .

خلوت کریمخانی
در گوشه شمال غربی محوطه گلستان ، دیوار به دیوار تالار سلام ، بنایی سر پوشیده و ستوندار بصورت ایوان سه دهنه ای وجود دارد که در مرکز آن حوض جوشی ساخته شده و بیشتر آب این قنات شاه از میانه حوض می جوشیده است . این قسمت از کاخ گلستان که جلو خان یا خلوت کریمخانی نامیده می شود چنانچه از نامش پیداست از بناهای دوره کریمخان زند است و قسمتی از خلوت خانه وی به شمار می آمده است .

این بنا ظاهرا در سال1173 هـ .ق احداث گردیده و در زمان ناصر الدین شاه ، که بنای جدید تالار سلام ساخته می شده است ، قسمت اعظم آن تخریب گردیده و امروزه تنها بخشی از آن باقی مانده است .

عمارت بادگیر
عمارت بادگیر در زمان فتحعلی شاه درضلع جنوبی باغ گلستان ساخته شد . ولی در زمان ناصر الدین شاه تصرفات عمده ئی در آن انجام گرفت و به شکل امروزی درآمد .
در زیر تالار و عمارت مذبور حوضخانه وسیعی وجود دارد که در چهار گوشه آن چهار بادگیر بلند پوشیده از کاشی های معرق ، آبی ، زرد و سیاه با قبه های زرین ساخته شده است و هوای حوضخانه و تالار و اتاق ها بوسیله آنها به خوبی خنک می شود .

کاخ ابیض
در اواخر سلطنت ناصر الدین شاه ، شاه سلطان عبد الحمید ، پادشاه عثمانی ، مقداری اثاثیه ارزشمند و گرانبها برای شاه ایران فرستاد . چون در آن هنگام تقریبا همه کاخ ها و تالار های سلطنتی با تابلو ها و اثاثیه متعدد پر و آراسته شده بود از این رو ناصر الدین شاه تصمیم گرفت در گوشه جنوب غربی محوطه گلستان ، که سابقا محل کلاه فرنگی یا برج آغا محمد خانی بود ، کاخ جدیدی بنا نماید و هدایای سلطان را درآن جای دهد .
این بنا به علت سفیدی رنگ نمای ساختمان که بشیوه بناهای قرن 18 اروپا گچبری و نماسازی شده و نیز به سبب آنکه پله ها و ازارهای سرسرای کاخ مرمر سفید رگه دار بود کاخ ابیض نامیده شد . کاخ ابیض از همان ابتدای بنای خود به محل اشتغال صدراعظم ها اختصاص یافت و جلسات هیئت دولت تا سال 1333 شمسی در این کاخ و در تالار سلطان عبد الحمید تشکیل می شد .
در سال 1344 به سبب تاجگذاری محمدرضا شاه پهلوی در ضلع غربی و نیز طبقه پایین ساختمان تغییراتی بوجود آمد و از سال 1347 به موزه مردم شناسی تبدیل گردید .

عمارت برلیان
در سمت شرقی تالار عاج ، چند تالار و اتاق زیبا و مجلل وجود دارد که سطح کف آنها نسبت به کف تالار عاج و تالار های دیگر پایین تر است . در زمان ناصر الدین شاه بعلت کهنگی و فرسودگی بناهای قدیمی ارگ ، اغلب آنها را ویران می کردند و به جایشان ساختمان های جدیدی می ساختند . در این زمان عمارت بلور را خراب کردند و در جایش عمارت امروزی را بنا نمودند . این عمارت در زمان پهلوی برای برگزاری جلسات رسمی با سران دول خارجی و مراسم تشریفات مورد استفاده قرار می گرفت .

نگارخانه
نگارخانه محل ارایه گنجینه نفیس تابلو های نقاشی ، هنرمندان دوره قاجار است که در آن سیر تحول نقاشی در ایران و آثار هنرمندان مشهور آن در معرض نمایش قرار گرفته است . از نقاشان مشهوری که آثار آنان به نمایش درآمده است می توان به محمود خان صبا ، مهرعلی ، کمال الملک ، اسماعیل جلابر ، ابوالحسن ثانی یا صنیع الملک و محمد حسن افشار اشاره نمود .

موزه مخصوص
در ضلع شمال غربی باغ گلستان از خلوت کریم خانی که بگذریم به تالار موزه مخصوص یا عمارت موزه اصلی می رسیم . این نخستین موزه سلطنتی و دولتی در ایران است که توسط ناصر الدین شاه تاسیس گردیده است . شاه بر اثر مسافرت به اروپا و دیدن موزه ها و گالری های بزرگ کشور های غربی ، تصمیم گرفت که او نیز موزه ای شبیه به موزه های اروپایی ، در ارگ سلطنتی تاسیس و ایجاد نماید . این تالار از همان آغاز به منظور تاسیس و تشکیل موزه بنا گردید ونیز برگزاری سلام های خاص و رسمی در آن بتدریج نام تالار سلام را بخود گرفت .
در سال 1345 به سبب برگزاری مراسم تاجگذاری محمدرضا شاه پهلوی در این تالار ، موزه آرایی آن بطور کلی دگرگون شد و به شکل امروزی درآمد . در طبقه زیرین تالار سلام حوضخانه ای قرار دارد که به دو بخش شرقی با نام تالار مخصوص به نمایش هنرهای ظریفه و مرسعات در دوره قاجار اختصاص یافته است .
Wikipedia.org
Goloestanpalace.ir
Farhangsara.com

کاخ شهوند ( کاخ موزه سبز ) در استان تهران

کاخ شهوند که اکنون کاخ موزه " سبز " نامیده می شود یکی از زیبا ترین کاخ های موجود در کشور است . این کاخ از سال 1307 محل اقامت رضاخان بود . کاخ موزه سبز در نقطه ای مرتفع در شمال غربی مجموعه کاخ های سعدآباد ، در استان تهران قرار دارد .
کاخ شهوند که تکمیل بنای آن از زمان وزارت جنگ رضاخان تا اوایل زمامداریش ( 1307 - 1301 ) به طول انجامید ، پیش از آن ساختمانی بود متعلق به شخصی به نام " علیخان " . نامبرده از زمینداران سرشناس آن زمان بود ، و تپه ای که این کاخ روی آن بنا شده به نام او به " تپه علیخان " معروف است .
رضا خان پس از آنکه ساختمان واقع بر این تپه را از " علیخان " خریداری کرد ، کاخ کنونی را بنا نهاد . معمار کاخ " میرزا جعفر معمار باشی " بود .
در نمای خارجی این کاخ از سنگ های سبز معدنی کمیاب خمسه زنجان استفاده شده و وجه تسمیه کاخ نیز به همین سبب است . دیوار های بیرون کاخ به سنگ های زیبای کنده کاری شده آراسته است . ملات سنگ ها از سرب است که مانع شکستن آنها در اثر انبساط و انقباض می شود .
در اصلی کاخ از سمت شمال غربی به سوی کوه های مرتفع البرز باز می شود . کاخ بر تپه ای بلند قرار گرفته و چشم انداز آن از سمت جنوب ، شهر تهران است . مساحت زیربنای کاخ در دو طبقه 1203 متر مربع است . زیرزمین کاخ در سال 1350 در زمان محمدرضا بازسازی شد .
کاخ موزه سبز ، دارای گچ بری ها و آئینه کاری های زیبایی است . تذهیب دیوار ها اثر استاد " حسین طاهرزاده بهزاد " و خاتم کاری ها ، حاصل کار گروهی کارگاه استاد " صنیع خاتم " است .

ساختمان کاخ از دو طبقه تشکیل شده است :
طبقه اول شامل : پله ورودی ، تالار آیینه ، ناهارخوری ، اتاق کار ، اتاق پذیرایی و اتاق خواب است .
طبقه دیگر زیرزمین کاخ است و شامل : سالن پذیرایی ، دو اتاق خواب با سرویس و سالن ناهارخوری است .

یکی از زیباترین قسمت های این کاخ تالار آیینه است که با قالی هفتاد متری کار " عبدالمحمد عمواوغلی " مشهد مفروش شده و تاریخ بافت آن به زمان رضاخان می رسد .
دستگیره در ها از برنز مطلا است . دیوار ها و سقف تالار ، آیینه کاری است و روی آیینه ها با گل هایی از گچ تزیین شده است . در بالای تالار آیینه یک دست مبل گوبلن قرار دارد که مربوط به دوره قاجار و از بیوتات سلطنتی است و میز وسط آن متعلق به قرن 18 فرانسه است . پرده ای نقره فام با چوب پرده منبت کاری شده پنجره تالار را پوشانده است .

از دیگر وسایل این کاخ که اغلب از کشور های اروپایی خریداری شده ، می توان به چلچراغ ها ، تابلو های نقاشی ، مجسمه ها ، مبل های دوره لوئی شانزدهم و دو میز کنسول مربوط به دوره ناپلئون ، ساعت ، شمعدان ، گلدان های برنزی ، اشیا کریستال و پیانو اشاره کرد .

ساعات بازدید : نیمه اول سال ( 8 الی 17 ) ، نیمه دوم سال ( 8:30 الی 16 )
بهای بلیط : 5000 ریال
ارتباط با مسئول موزه : greenpalace@saadabadpalace.org

کاخ سعد آباد در استان تهران

توچال و دره سرسبزدربند ، مجموع یک میلیون و یکصد هزار متر مربعی قرار دارد که به دلیل زیبایی و طراوتی که در آن وجود دارد به نام سعدآباد یا محل سعادت و خوشبختی نام گرفته است . این مکان امروزه با مجموعه هیجده کاخ بزرگ و کوچک از دوره های قاجار و پهلوی ، یکی از بزرگ ترین و مهم ترین مجموعه موزه های ایران است . پس از کودتای 1299 ، این عمارت توسط رضاخان ، از ابوالفتح سردار اعظم خریداری شد . در آن روزگار منطقه سعد آباد به عنوان منطقه ییلاقی اطراف شهر بوده و مانند امروز در شهر تهران ادغام نشده بوده است .

کاخ موزه سعد آباد در دامنه البرز ، بین میدان تجریش و دربند ، در ضلع جنوبی میدان دربند ساخته شده است و از شرق به خیابان دربند ، از غرب به سعدآباد و زعفرانیه و از جنوب به نظامیه منتهی می ‌شود .
مساحت فعلی سعد آباد در حدود ۴۰۰ هکتار است‌ . ساخت آن به درخواست رضا شاه پهلوی به منظور تهیه محلی ییلاقی برای خود انجام گرفت‌ . امیر لشکر خدایار باغ بزرگی را در کرج برای این امر در نظر گرفت و قرار شد فردی به نام کشتکار از سوی رضا شاه باغ را رؤیت کند . اما این فرد به شاه پیشنهاد کرد تا ییلاق سعدآباد را خریداری کند . در آن زمان اراضی سعدآباد متعلق به سردار اعظم بود . حدود ۴۰۰۰ متر مربع مساحت و دو عمارت بیرونی و اندرونی داشت که توسط رضا رفیع برای رضا شاه خریداری شد .
بعد از خریداری سعد آباد از سردار اعظم‌ تپه علی ‌خان والی نیز از پدر سرتیپ والی به مبلغ ۷۰۰۰ تومان خریداری و سپس کاخ شهوند ( سبز ) بر آن بنا شد . بعد از مدتی باغ ‌های نیمه ویران دیگری‌ ، توسط افراد رضا خان ، از صاحبان آن‌ ها خریداری و به تپه علی خان وصل شدند و به تدریج باغ سعد آباد فعلی به وجود آمد . در باغ سعدآباد ، در مجموع ، ۱۴ کاخ ساخته شده است‌ . از این میان‌ پنج کاخ‌ بزرگ و بقیه به نسبت کوچک ‌تر هستند . قدیمی‌ ترین آن ‌ها کاخ شهوند و بزرگ‌ترین آن ‌ها کاخ سفید است‌ . کاخ سعدآباد دارای ۱۸۰ هکتار جنگل طبیعی‌ ، چشمه سارها ، باغستان‌ ، گل‌خانه و . . . است‌ .
نگارخانه ‌های موجود در کاخ سعدآباد بیش‌تر در کاخ‌ های اختصاصی فرزندان محمدرضا شاه احداث شده و معماری آن‌ها به سبک بنا های امروزی است‌ .
کاخ دو طبقه شهوند تنها کاخی است که نمای آن به طور کامل از بیرون پیدا است‌ . این کاخ در زمان سردار سپهی‌ ، در دامنه کمیز دره‌ ، روی تپه علی‌ خان والی ساخته شد . ساخت این کاخ درسال ۱۳۰۱ ش شروع شد و درسال ۱۳۰۷ به پایان رسید . استاد جعفر کاشانی طراح و معمار کاخ بوده و در تزیین آن از هنرمندان و استادان ایرانی بهره گرفته شده است‌ . طبقه زیرین آن شامل چند زیر زمین و طبقه بالای آن دارای یک سالن بزرگ آینه کاری است‌ . آینه کاری را جعفرخان معمار انجام داده است‌ . آن‌چه از شاه در این سالن به جا مانده یک میز و صندلی و زیر سیگاری او است‌ . طرف راست سالن آینه دو اتاق وجوددارد که یکی از آن‌ها اتاق کار بوده است‌ . دیوار اتاق یک متر ازاره خاتم کاری دارد که از جمله زیباترین خاتم کاری‌ های جهان محسوب می‌ شود . بالای خاتم کاری قطعه نقاشی‌ای با رنگ و روغن دیده می‌ شود . اتاق طرف راست نیز اتاق انتظار است‌ .
سمت چپ سالن نیز دو اتاق است که مقرنس و آینه کاری ‌های آن در منتهای ظرافت انجام گرفته است‌ . سنگ ‌های بنای کاخ شهوند از زنجان و سنگ‌ های ستون ‌ها ، مجسمه شیر و نیمکت ‌ها از خراسان فراهم شده است‌ .
گفته می‌ شود پیمان سعدآباد ، که ایران مبتکر آن بوده است‌ ، در ۱۷ تیر ۱۳۱۶ ش‌ ، با حضور وزرای امور خارجه ایران‌ ، ترکیه‌ ، عراق و افغانستان در محل کاخ شهوند در ۱۰ ماده تنظیم شد و به امضا رسید .
یکی از ساختمان ‌هایی که با دیوارکشی از سعدآباد جدا شده کاخ معروف به احمد شاهی است‌ . از پیشینه کاخ احمدشاهی کسی اطلاع درستی ندارد . در اوایل انقلاب‌ این کاخ به عنوان مکان تاریخی به ثبت رسید . در حال حاضر نیرو های مرکز آموزش علوم و فنون الزهرا در آن ساکن هستند .
کاخ سفید بزرگ‌ترین کاخ مجموعه‌ ، مخصوص پذیرایی از مهمانان خارجی ، است‌ . رضا شاه کاخ سفید را برای ایام تابستان‌ ، به منظور پذیرایی از مهمانان رسمی خود ،در نظر گرفته بود . در ساختن این کاخ نظر محمدرضا شاه بسیار مؤثر بود . به عنوان مثال یکی از ستون‌ها به دستور او سه بار خراب شد تا عاقبت با طرح او هماهنگی پیدا کرد .
این کاخ دو طبقه است‌ . طبقه اول شامل سرسرایی در وسط و اتاق‌ های متعدد و یک سالن بزرگ است‌ و طبقه دوم نیز مانند طبقه اول طراحی شده است‌ . دیوار های اتاق‌ ها و سربخاری‌ها از سنگ‌هایی با نقش‌ های طبیعی است که در برش و صیقلی کردن آن‌ها دقت فراوانی به کار رفته است‌ . سنگ‌ های بنای کاخ را از یزد ، تفرش و خراسان‌ و سنگ سفید نمای خارج آن را از ولی آباد آورده‌اند .
کاخ دیگر مجموعه کاخ محمدرضا شاه است که به سبک بناهای تازه ساخته شده و طرح آن با کاخ شهوند و کاخ سفید ، که روح ایرانی بر آن‌ ها حاکم است‌ ، اختلاف دارد .
کاخ همسر رضا شاه از جمله کاخ‌ هایی است که بازدید آن تنها در ۲۲ بهمن‌ ، سال روز پیروزی انقلاب ،برای عموم آزاد است‌ .
موزه‌ های موجود در کاخ سعدآباد عبارتند از : موزه نگارگری استاد فرشچیان‌ ، موزه جهان‌گردی برادران امیدوار ، موزه مینیاتور بهزاد ، موزه آبکار ، موزه پژوهشی مردم شناسی‌ ، موزه هنرهای زیبا ، موزه هنر ملل و موزه خط و کتاب میرعماد .

نخستین بنایی که در آن ساخته شد ؛ کاخ سبز یا اقامتگاه رضا شاه بود . مجموعه کاخ های سعدآباد عبارتند از : کاخ احمد شاهی ، کاخ شهوند ( کاخ موزه سبز فعلی ) ، کاخ سفید ( کاخ موزه ملت ) ، کاخ اختصاصی ( موزه تاریخ طبیعی سابق که در حال حاضر در اختیار نهاد ریاست جمهوری است ) ، دفتر وزیر دربار شاهنشاهی یا کاخ سیاه ( موزه هنرهای زیبا ) ، کاخ شمس پهلوی ( موزه مردم شناسی ) ، کاخ اشرف پهلوی ( موزه ظروف سابق ) ، کاخ ملکه مادر ( ساختمان جمهور ) ، کاخ احمدرضا ( در اختیار نهاد ریاست جمهوری ) ، کاخ بهمن پهلوی پسر غلامرضا ( مرکز آموزش ) ، کاخ شهرام پسر اشرف پهلوی ( موزه نظامی ) ، کاخ فریده دیبا ( در اختیار نهاد ریاست جمهوری ) ، ساختمان محل سکونت عصمت دولتشاهی همسر رضاشاه پهلوی ( موزه فرشچیان ) کاخ های قدیم و جدید رضا پهلوی ( موزه بهزاد و دفینه ) ، کاخ فرحناز و علیرضا فرزندان محمدرضا شاه ( موزه خط و کتابت میرعماد ) ، کاخ لیلا ( موزه آبکار ) و دفتر رئیس تشریفات کاخ ( موزه آب ) . این کاخ در میدان دربند واقع شده و در تمام ایام هفته به غیر از ایام رسمی سوگواری قابل بازدید است .

قلعه گبری ( شهر ری ) در استان تهران

قلعه گبری در جنوب شرقی شهر ری در شهرک علایی و محلی به همین نام واقع شده است و از جمله بناهای قدیمی است که قدمت آن به ۲۰۰۰ سال پیش می‌ رسد . این قلعه که مساحتی در حدود ۳۰۰۰ متر مربع دارد در دوره ساسانیان ساخته شده است ‌. برج و بارو های این قلعه در طی قرن‌ ها به دلیل فرسایش تخریب شده و امروز تنها دیوار های طولانی و مرتفع از خشت و گل بر جا مانده است ‌. پیش از انقلاب ‌، از این قلعه به عنوان کارخانه باروت سازی استفاده می ‌شد و پس از مرگ صاحب آن ‌، این قلعه در اختیار آستان عبد العظیم قرار گرفت ‌.
از آن‌ جا که فضای داخلی قلعه از اهمیت چندانی برخوردار نیست و به جهت مرتفع بودن دیوار ها و قرار گرفتن این قلعه بر روی تپه‌ ، اکنون از آن به عنوان انبار آستان عبد العظیم استفاده می ‌شود .

ketabeavval.ir

قلعه طبرک - بارو و حصار قدیم در استان تهران

این بار و حصار شهر ، از آثار بر جای مانده دوران خلفای عباسی و مهمترین آثار اسلامی ری است که شامل یک رشته دیوارهای خشتی و سنگی است . داخل حصار بنایی به نام طبرک وجود داشت که به دستور طغرل سلجوقی منهدم شد . در بالای کوه نقشی از بهرام گور بود که بعدها در دوران قاجاریه صورت فتحعلی شاه را به جای آن تراشیدند . قلعه طَبَرَک دژی تاریخی در شهر ری است . این قلعه بر فراز کوهی نزدیک شهر ری بر جانب راست رونده بخراسان که از جانب چپ وی کوه بزرگ ری واقع است . این دژ به خرابه ری پیوسته ‌است که آن را سلطان طغرل بن ارسلان بن طغرل بن محمد بن ملکشاه بن ارسلان بن داودبن سلجوقی سال ۵۸۸ ه . ق . خراب کرد . این بارو و حصار شهر آثار بر جای مانده از دوران خلفای عباسی و مهم ‌ترین آثار اسلامی ری است که شامل یک رشته دیوار های خشتی و سنگی است . داخل حصار بقایی به نام قلعه طبرک وجود داشت که به دستور طغرل سلجوقی منهدم شد . در بالای کوه نقشی از بهرام گور بود که بعدها در دوران قاجاریه صورت فتح ‌علی ‌شاه را به جای آن تراشیدند . این قلعه در حال حاضر تخریب شده و امروز ، به دلیل وجود برج نقاره‌خانه بر فراز آن ، به کوه نقاره‌ خانه معروف است

شرح :
قلعه ای است به ری . (منتهی الارب ) . دزی است بر فراز کوهی خرد نزدیک شهر ری بر جانب راست رونده بخراسان که از جانب چپ وی کوه بزرگ ری واقع است . این دز بخرابه ری پیوسته است که آن را سلطان طغرل بن ارسلان بن طغرل بن محمد بن ملکشاه بن ارسلان بن داود بن سلجوقبسال 588 ه . ق . خراب کرد . سبب خراب کردن این شهر آن بود که خوارزمشاه تکش بن ایل ارسلان چون به عراق آمد و بر ری استیلا یافت ، این دز را نیز متصرف گردید ؛ هنگام بازگشت بخوارزم طمغاج نامی را که یکی از امراء بود با دو هزار تن سوار خوارزمی بجای خود در آن دز برقرار و آن دز را بوسیله اموال و ذخائر نیک استوار ساخت ، و دقیقه ای از بذل مجهود در این منظور فرونگذاشت .
اتفاقاً در همان سال (588 ه . ق .) طغرل که از عهد قزل ارسلان در یکی از قلاع محبوس بود آزاد شد و لشکری گرد آورد و آهنگ ری کرد ، قتلغ اینانج ابن البهلوان از بیم طغرل فرار کرد از خوارزمشاه یاری و مدد طلبید ، طغرل به ری آمد و آنجا را متصرف شده و بمحاصره طبرک پرداخت در آن اثناء امیر طمغاج بمرد ، و خوارزمیان دل شکسته شدند ، از طغرل استدعا کردند که اجازت دهد اموال خویش را از دز با خود بیرون برند و دز را تسلیم کنند . طغرل گفت : برای بیرون بردن اموال شخصی شما مانعی نخواهد بود ، اما به احدی اجازت ندهم که دست به ذخائر و سلاح برد و آنها را از دز بیرون سازد ، خوارزمیان پذیرفتند و با این شرط از دز بیرون آمدند . طغرل را غلامی بود که فراری و پنهان و بخوارزمیان پناهنده شده بود ، و هنگام خروج خوارزمیان از دز ، وی نیز خواست به معیت آنان بیرون شود ، یاران طغرل غلام را بگرفتند ، گفتند : این مملوک ماست ، خوارزمیان از تسلیم او سر پیچیدند و در نتیجه خوارزمیان با اصحاب طغرل بیکدیگر افتادند ، عاقبت یاران طغرل و اهل ری با هم اتفاق کرده بر خوارزمیان چیره شدند و بسیاری از آنان را کشتند و بر اثر این جنگ و جدال طغرل دز طبرک را متصرف گردید . طغرل پس از این فتح و پیروزی ، امراء سپاه خود را احضار کرد و از آنان پرسید این دز را به چه آفریده ای مانند خواهید کرد ؟ و هر یک از آنها برای خویش چیزی گفت ، طغرل گفتار هیچیک را مقرون به صواب ندانست و گفت : این دز ماری دوسر را ماند که یک سر او در عراق و سر دیگرش به خراسان باشد .
به هر طرف دهان باز کند اهل آنجا را خواهد بلعید و مرا تصیمم بر آن است که این دز را ویران کنم ، امرای طغرل وی را از این تصمیم بازداشتند و گفتند : نیکوتر آن است که شخصاً بدین دز بالارود و آنجا را نیک بازبیند ، پس از معاینه آن جا به هرچه رای خدایگان تعلق گرفت به اجرای آن فرمان دهد .طغرل گفت : تنی چند از پادشاهان نیز بخراب کردن این قلعه تصمیم گرفتند ، اما پس از آنکه دز را بازدید کردند ، از خرابی آنجا دل خوش نداشتند و از تصمیم خود بازگردیدند ؛ از این رو من بمشاهده دز نشوم و از عزم خود بازنگردم . آنگاه فرمان داد هرچه سلاح و آلات جنگ درآن جا بود بجای دیگر نقل کنند ، پس از نقل سلاح از آن جا به اهالی ری امر کرد تا آن جا را غارت کردند ، و آنچه در دز به ذخیره نهاده شده بود به تاراج بردند ، و روزی چند اهالی ری مشغول تاراج بودند و چون از تاراج آن جا فارغ شدند ، طغرل بدانها گفت : ایدون که از تاراج دز بیاسودید ، باید آن را ویران سازید ، آنان نیزفرمان بردند ، و بامیتین چندان بن و پیهای آن را کاویدند تا آن جا را با خاک یکسان کردند و تا مدت یک سال هر زمان که طغرل از آنجا می گذشت ، اگر کمترین اثر ونشانه ای از آن دز می یافت می گفت این را نیز نابود کنید .
و چندان در این امر جهد ورزید که بعد از آن کوچکترین نشانه ای هم از آن دز بر جای نماند . (معجم البلدان چ مصر ج 6 ص 22) . خواندمیر در حبیب السیر آورده : منوچهر به دارالملک ری رفت و افراسیاب تهران ری را معسکر خود ساخته ، روز به روز آثار نصرت در جانب او ظاهرتر میگشت . بنابراین منوچهر قلعه طبرک را عمارت فرمود و آن اول قلعه ای است که در عالم بنا یافت ، و معنی طبرکوه است . ( حبیب السیر چ 1 تهران ج 1 ص 66) . قلعه طبرک به جانب شمال ری در پای کوه افتاده است . ( نزهه القلوب چ لندن ص 53) . معدن نقره طبرک ری هرچند در آنجا خرج کنند ، همان قدر باز پس ندهد ، بدین سبب اکثر اوقات معطل است ، اما در عهد سلاجقه پیوسته در آن جا بکار بودندی ، گفتندی اگرچه توفیر ظاهری ندارد ، اما نقره در جهان خراج بسیار می شود و این توفیری نیکو باشد .

قلعه ایرج در استان تهران

قلعه ایرج دژی باستانی است در نزدیکی شهر پیشوای ورامین در استان تهران ایران . ابعاد این قلعه بزرگ خشتی در حدود ۱۴۴۰ در ۱۲۸۰ متر است . امروزه از چهار دروازه آن ، تنها دروازه اصلی باقی مانده است .
به باور برخی ، قلعه ایرج همان دژ وارنا است که در « وندیداد » نام آن آمده ‌است .
است این قلعه یکی از بزرگترین قلعه های ایران به حساب می آید این قلعه به شکل مستطیل است و ساختمان آن با خشت و گل ساخته شده است .
بسیاری از محوطه های تاریخی کشور به دلیل عوامل طبیعی ، انسانی و ساخت و سازهای بی رویه دچار صدمات جدی شده ‌اند به همین دلیل مهمترین اقدامی که می ‌تواند این محوطه های ارزشمند را از تخریب تدریجی نجات دهد ، تهیه و تدوین طرح جامع ساماندهی بوده و این اقدام در حال حاضر در قلعه ایرج در حال اجرایی است .
قلعه ایرج یکی از قلعه های خشتی مهم جهان است که با ارتفاع 50 فوت ، وسعت 200 هکتار و ابعاد 1200 در 100 متر در دوران ساسانی ساخته شده است . البته باستان شناسان به علت نبود کاوش های مورد نیاز، نظرقطعی درباره قدمت آن نداده اند .
ابعاد داخلی شمال - جنوب قلعه ایرج ورامین 1214 متر و ابعاد شرقی - غربی آن 1150 متر است که با هیچ یک از قلعه های خشتی و تاریخی جهان قابل مقایسه نیست .
این قلعه مستطیلی در ابعاد 1440متر در 1280 متر ساخته شده است .
این بنای تاریخی که بزرگترین قلعه خشت و گل دفاعی جهان به شمار می رود در سمت شمال جاده ارتباطی ورامین به پیشوا قرار گرفته و در 4 جهت بنا، دروازه هایی به منظور فراهم ساختن امکان ورود و خروج به درون این بنای ساخته شده است .
از چهار دروازه تنها دروازه اصلی که در شمال شرقی این گنجینه عظیم واقع شده هنوز پس از گذشت قرن ها پایدار باقی مانده است .
در وندیداد آمده است : « اهورا مزدا گفت آفریدم قلعه ای چهار گوش با نام وارنا » . کارشناسان و متخصصان تاریخی این قلعه را همان قلعه ایرج ورامین می دانند .

عمارت مسعودیه در استان تهران

عمارت مسعودیه در میان باغ عمارت ‌های واقع در محله دولت ( تهران ناصری ‌) قرار داشت ‌. باغ عمارت مسعودیه به دستور مسعود میرزا ، ملقب به ظل السلطان ‌، فرزند ناصرالدین شاه‌ ، در ۱۲۹۵ ق‌ ، و به سرکاری رضا قلی خان ( ملقب به سراج الملک ‌) در زمینی به وسعت حدود ۴۰۰۰ متر مربع و مرکب از بیرونی ( دیوان خانه ‌) و اندرونی و دیگر ملحقات بنا شده است‌ .
آن‌ چه که امروز تحت عنوان باغ عمارت مسعودیه باقی مانده و بیش از ۷۵ سال در تملک وزارت آموزش و پرورش ( فرهنگ سابق ‌) بود در واقع مشتمل بر نیمه غربی مجموعه‌ ، یعنی زمینی بالغ بر ۵/۱ هکتار مساحت است ‌.
این محل از سال‌ های ۱۲۹۰ق به بعد ، که باغ عمارت نظامیه توسط مسعود میرزا خریداری و در آن عمارات مفصلی ساخته شد ، به مسعودیه شهرت یافت ‌. تمام کتیبه ‌هایی که بر بناهای امروز مسعودیه به چشم می‌ خورد ، تاریخ ۱۲۹۵ق را دارد و سال ۱۲۹۰ق ‌، که مسعود میرزا از آن به نام سال ایجاد بنا یا بناهای باشکوهش یاد می‌ کند ، قابل رؤیت نیست‌ .
هر چند می ‌توان تصور کرد که بناهای موجود که تاریخ ۱۲۹۵ق را بر خود دارند ، تنها بخشی از عمارتی هستند که ظل السلطان طی سنوات توانمندی خود از ۱۲۹۰ ق به بعد در این محل ( نظامیه و بعداً مسعودیه‌ ) بر پا کرده است ‌. بناهای معروف به مشیریه و سید جوادی‌ ، واقع در بخش شرقی مجموعه ‌، با تقدم بر بناهای دیوان خانه و سفره خانه ( حوض خانه‌ ) پس از عمارت دیوان خانه و عمارت سر در اصلی ( پیاده‌ ) پیش از ساختمان جنوبی آن ( واقع در شمال حیاط خلوت ‌) ایجاد شده است و تاکنون مشخص نشده است که فاصله زمانی ( که زیاد هم نیست‌ ) ایجاد این عمارت‌ ها چقدر بوده است ‌.
به هر حال ‌، تنها تاریخی که در بنا های سردر اصلی ‌، دیوان خانه‌ ، و احتمالاً دیوان شرقی عمارت مشیریه که هر سه نام ظل السلطان را بر خود دارند ، وجود دارد ۱۲۹۵ ق است ‌.
جمع تعداد بناهای مسعودیه ۴۰ باب بوده است ‌. با این تفصیل‌ ، هنوز مشخص نیست که محدوده مسعودیه فضای باغ نظامیه را نیز شامل می‌شده است یا خیر ، یا این که آن‌ چه در نقشه عبدالغفار با باغ عمارت ظل السلطان مشخص و معین شده است بخشی از باغ نظامیه بوده که ظل السلطان از نظام الملک خریداری کرده است ‌.
ظل السلطان در ۱۳۲۷ق به پسر خود وکالت داد که خانه‌اش ( عمارت مسعودیه‌ ) را به هر کس که مایل باشد بفروشد .
همدم السلطنه‌ ، همسر جلال الدوله ، دختر میرزا یوسف مستوفی الممالک صدر اعظم ‌، در ۱۳۲۸عمارت مسعودیه را به ازای ۵۰۰۰۰ تومان خریداری کرد، که در این معامله وکیل همدم‌السلطنه شخص مستوفی الممالک بود .
در این سند متأسفانه چهار جهت ملک مشخص نگردیده است ‌، ولی همان گونه که ذکر شد ، از واحد های مورد معامله در عمارت مسعودیه و خارج از آن یاد شده است ‌. در سند مصالحه ‌ای به تاریخ جمادی الاخر ۱۳۳۷ بین همدم ‌السلطنه و معین ‌الممالک ( تمامی کل شش دانگ ‌، یک باب عمارت معروف به عمارت سردرب از عمارات مسعودیه به انضمام یک باب حیاط خلوت منظم به آن و زیرزمین که سابقاً جزء عمارت بوده و فعلاً داخل عمارت مشیرالدوله شده ‌... ) چند مطلب روشن است‌ : این که رضا خان سردار سپه ( رئیس الوزرا و فرمانده کل قوا ) واحد های خریداری شده را یک سال بعد ، یعنی در ۱۳۴۳ق‌ ، به وزرات فرهنگ‌ ، اوقاف و صنایع مستظرفه هدیه کرد . در واقع آن ‌چه امروز از عمارات مسعودیه باقی مانده و به آن معروف است بخشی است که رضا خان در ۱۳۴۲ق برای دولت از همدم السلطنه خریداری کرد .
در یک نگاه می ‌توان چنین اظهار داشت که عمارات اصلی ‌، یعنی دو بنای واقع در جبهه جنوبی ( دیوان خانه و حوض ‌خانه یا سفره‌ خانه‌ ) و عمارت سردر ، دچار تغییرات عمده ‌ای نشده‌ ، ولی بدنه غربی ( هم جوار خیابان ملت‌ ) و بدنه شرقی ( هم جوار حیاط و باغ و باغچه یعنی حد فاصل بیرونی و اندرونی ‌) به طور کلی تخریب شده است ‌.
عمارت مشیریه و عمارت سید جوادی نیز دچار تغییراتی شده است که بیش‌تر نشئت گرفته از تغییرات سلیقه زمان ( احتمالاً دوره پهلوی اول در حدود سال ۱۳۱۰ ) است ‌، به طوری که بازگرداندن آن ‌ها به شکل اصلی چندان پیچیده نیست ‌. سردر کالسکه رو اصالت خود را جز در موردی ناچیز محفوظ داشته است ‌.
در فاصله سال ‌های ۱۳۴۲و ۱۳۴۳ش‌، از عمارت مسعودیه برای مدت کوتاهی به عنوان دانشکده افسری استفاده شده است ‌. دسترسی به محوطه از دو جبهه خیابان‌ های اکباتان و ملت میسر است ‌. دسترسی ‌های اصلی ( کالسکه ‌روی قدیم و ماشین‌ روی امروزی و پیاده ‌) از خیابان اکباتان و دسترسی‌ های فرعی از خیابان ملت است ‌.
محوطه مجموعه در اصل به دو بخش کاملاً مشخصی قابل تقسیم بوده است ‌: محوطه شرقی که عبارت از باغ حیاط دیوان خانه و عمارت دیوان خانه بوده و محوطه غربی که توسط دیواری مشبک از بخش شرقی مجزا می ‌شده است و به ترتیب عمارت سر در اصلی ‌، حیاط خلوت ، عمارت مشیر الملکی ( مشیرالدوله‌ ) و حیاط مشیری‌ ، عمارت و حیاط سید جوادی و عمارت ( سفره خانه یا خوض خانه‌ ) در آن واقع شده و در امتداد آن ساختمان آبدارخانه قرار داشته ‌است ‌.
بدنه غربی ( یعنی بخش غربی محوطه‌ ) را بنایی سراسری و یک طبقه با زیرزمین تشکیل می‌ داده که مشرف به خیابان ملت بوده است که احتمالاً در دهه ۱۳۴۰ ق ‌، تخریب گردیده است‌ . جای آن درخت کاری شده و نرده ‌ای محوطه را از خیابان ملت جدا می ‌کند .
وزارت آموزش و پرورش از ۱۳۰۲ تا ۱۳۷۷در این مجموعه قرار داشته است ‌. هیئت وزیران در جلسه ۱۰/۱۲/۷۶بنا به پیشنهاد وزارت آموزش و پرورش و با استفاده از ماده ۱۱۴قانون محاسبات عمومی کشور مصوب ۱۳۶۲، تصویب کرد که حق استفاده از عرصه و اعیان ساختمان قدیمی وزارت آموزش و پرورش ‌، واقع در خیابان اکباتان به سازمان میراث فرهنگی کشور واگذار شود .
این مصوبه در واقع براساس توافق وزارت خانه ‌های فرهنگ و ارشاد اسلامی ( که سازمان میراث فرهنگی وابسته به آن است ‌) و وزارت آموزش و پرورش صورت گرفت و پس از انجام نقشه برداری و تهیه مدارک لازم‌، مجموعه به شماره ۲۱۹۰، در تاریخ ۲۷/۱۰/۷۷در فهرست آثار ملی به ثبت رسید و حریم و ضوابط آن در تاریخ بهمن ماه ۱۳۷۷ تعیین و تصویب و به مراجع قانونی اعلام شد .
عرصه مجموعه به مساحت ۱۵۶۰۰متر مربع و به صورت زمین کشیده ای در جهت شمال شرقی جنوب غربی و به شکل ذوزنقه است ‌. ضلع شرقی آن ۵/۱۸۸ متر ، ضلع غربی ۱۳۸/۵ متر و ضلع جنوبی ۸۶ متر است‌، با زایده‌ ای ( حیاط آبدارخانه ‌) در جنوب غربی که چاپ خانه آموزش و پرورش در آن قرار دارد .
این عرصه به خیابان اکباتان ( معروف به درب مسعودیه‌ ) از شمال ( شمال غربی ‌) ، خیابان ملت ( ظل‌السلطان‌ ، پست‌ خانه ‌) از غرب‌ ، بناهای ایجاد شده در عرصه حیاط و اندرون در شرق و بناهای ایجاده شده در اراضی باغ وقفی در جنوب محدود می ‌شود .
مجموعه دارای هفت کتیبه است که دو کتیبه در سردر اصلی ‌، یک کتیبه در سردر کالسکه‌رو ، دو کتیبه در عمارت دیوان‌ خانه و دو کتیبه نیز در عمارت مشیریه قرار دارد .
عمارت‌ های اصلی عبارتند از :
عمارت دیوان خانه‌ ، عمارت سفره خانه ( وجه تسمیه آن بر حسب قرینه‌ ای است که در کاخ گلستان و در جوار تالار سلام کاخ موزه و تالار آیینه است ‌) ، حیاط سید جوادی‌ ، عمارت سید جوادی‌ ، حیاط مشیری ‌، عمارت مشیرالدوله ‌، حیاط خلوت ‌، عمارت حیاط خلوت عمارت سر در پیاده‌رو ، عمارت سر در کالسکه‌ رو ، باغ دیوان‌ خانه و بناهای جدید از شمال به جنوب‌ ؛
ساختمان آجری یک طبقه مرکب از قسمت کارت زنی ‌، حراست ‌، نگهبانی ‌، بانک ملی ‌، پست برق ‌، گل‌خانه ‌، سرویس بهداشتی‌ ؛
ساختمان سه طبقه آجری ( گزینش )
ساختمان سه طبقه آجری ( شورای آموزش و پروش‌ )
ساختمان یک طبقه آجری واقع در شمال عمارت سید جوادی ( سمعی و بصری‌ )
ساختمان یک طبقه آجری ایوان دار (عکاسی )
انبار های موقت‌ ، بناهای جدید یک طبقه‌ ، چاپ خانه واقع در شرق حیاط و آبدارخانه ‌، ساختمان جنوب غربی مجموعه ‌.

meganit.com

شمس العماره در استان تهران

عمارت شمس العماره که روزی زیبا ترین و بلند ترین ساختمان تهران به شمار می آمد در مجموعه تاریخی کاخ گلستان واقع شده است که به جا مانده از ارگ تاریخی تهران و محل اقامت شاهان سلسله قاجار و از زیبا ترین و کهن ترین بنا های پایتخت دویست ساله ایران است .

ناصر الدین شاه پس از اولین سفر خود به اروپا و تحت تاثیر ساختمان های بلند فرنگی به فکر احداث بنایی بلند در تهران افتاد . طرح و نقشه این بنا از " دوستعلی خان معیر الممالک " و معماری آن بر عهده استاد " علی محمد کاشی " بود . شمس العماره هم از نظر نقشه و شکل ظاهری و هم از نظر آرایش داخلی ، یکی از بنا های تاریخی و زیبای تهران است . آینه کاری ها ، نقاشی ها و گچبری های این عمارت از نظر نمایش شیوه های مختلف و متنوع تزئینات داخلی در ایران ، بی نظیر است و ساخت آن که از سال 1282 هجری قمری آغاز شد ، دو سال به طول انجامید .

ارتفاع این بنا بدون احتساب کلاه فرنگی 25 متر و با کلاه فرنگی 30 متر است که تا آن زمان در تهران بی سابقه بوده است . شمس العماره بلند ترین بنای مجموعه کاخ گلستان نیز هست و خصوصاً آن زمان که هوا پاکیزه و بدون دود بوده است ، شاه و همراهانش می توانستند با نشستن در عمارت کلاه فرنگی تمام تهران را در دید خود داشته باشند .

مصالحی که در ساختن شمس العماره از آن استفاده شده است عبارتند از آجر ، خشت ، کاه گل و ساروج . ساروج نوعی ملاط ترکیبی از گرد آهک خالص - خاکستر - ماسه بادی و مقدار کمی لویی ( گل نی ) بوده که بسیار محکم و شاید به استحکام سیمان بوده است . از دیگر مصالح استفاده شده در این بنا چوب است که حتی برای اتصال دیوار ها نیز از چوب استفاده شده است . روی پوشش ها از ورق فلزی استفاده می کردند که از مس بوده و آن را با کوبیدن فلز مورد نظر تهیه می کردند .

همه اسباب و وسایل موجود در این عمارت بسیار نفیس است و هم چنین ساعت بزرگی در بالای برج آن موجود است که در قدیم صدای زنگ آن در اکثر مواقع شنیده می شد و پس از اعتراضات متعدد اهالی و نا رضایتی خود شاه از این صدا ، برای کاستن از صدای ساعت تعمیراتی انجام گرفت که ساعت را به کلی از کار انداخت .

شمس العماره هم از نظر نقشه و شکل ظاهری و هم از لحاظ آرایش داخلی و آینه کاری ها ، نقاشی ها ، گچ بری ها ، ازاره ها ، دیوار و سقف های آن و هم از حیث نمایش شیوه های مختلف و متنوع تزیینات داخلی بنا در ایران بی نظیر است و در واقع نمونه ای کامل از معماری و تزیینات داخلی آن دوره از تاریخ ایران به حساب می آید . برای ساخت و تزیین آن در آن زمان ( بیش از 140 سال قبل ) بالغ بر ۴۰ هزار تومان خرج شده است .
نمای بیرونی دارای کاشیکاری های منحصر به فرد و هر دیوار دارای طرح و رنگ آمیزی خاصی است . در این کاشیکاری ها بیش تر از رنگ های زرد و سیاه استفاده شده که شاخصه رنگ های جدید کاشی کاری در این دوران است .
سبک این بنا ترکیبی از معماری سنتی ایرانی و معماری غربی است که استاد کریم پیرنیا از استادان برجسته معماری سنتی ایران و پایه گذار نگرش نوین به فرهنگ و تاریخ معماری ایرانی ـ اسلامی ، آن را سبک تهرانی نامیده است .
Forum.microrayaneh

سردر باغ ملی در استان تهران

سردر باغ ملی از دروازه‌های قدیمی شهر تهران به شمار می‌ آمده است .
سردر باغ ملی ، از بناهای به جا مانده از دوره قاجار می ‌باشد که در سال ‌های ۱۳۰۱ تا ۱۳۰۴ توسط جعفرخان کاشانی احداث شده است . این بنادر خیابان سپه سابق ( امام خمینی فعلی ) واقع است که در ضلع غربی آن وزارت امور خارجه و در ضلع شرقی آن اداره پست زمان رضا شاه پهلوی وجود دارد . سر در باغ ملی و ساختمان های مجاور آن به دستور مستقیم رضا شاه و توسط جعفر خان کاشانی و کمک آلمانی ها در زمان پیش از بر افروخته شدن آتش جنگ جهانی دوم در تهران که پایتخت بود ساخته شد . در معماری داخلی آن از تصاویر کوروش و مردمان عهد هخامنشی استفاده شده است . این ها بدین سبب است که معرفی فرهنک ایرانیان در آن زمان به دلیل اینکه آلمان ها و ایرانیان هر دو از نژاد آریایی هستند شدت گرفت . در بالای این سردر پرچم شیر خورشید از هر دو طرف کشیده شده بود که در زمان جمهوری اسلامی اقدام به پاک کردن نشان شیر خورشید از آنها کردند . اکنون نیز از آن به عنوان بنای تاریخی یاد می‌شود که در آن فیلم هایی مانند مدار صفر درجه که داستانی در زمان عهد رضا خان است ساخته شده است .

اما نام این باغ بر سردر میدان مشق باقی ماند و مردم سردر باغ ملی را به عنوان نماد تاریخ معاصر تهران و معماری خاص تهران قدیم می ‌شناسند .
این بنا کار استاد جعفر خان معمار کاشانی است‌ . سفت کاری‌ هایش توسط استاد اسماعیلی‌ ، ستون‌ ها به دست استاد کریم منیژه و کاشی ‌های آن نیز توسط مرحوم استاد خاک نگار مقدم ساخته شده است‌ .
در نمای خارجی‌ ، بر کتیبه کاشی‌ کاری سردر ، اشعاری از ندیم الملک به چشم می ‌خورد . سردر دارای نقوش کاشی‌ کاری شده با نقش دو شیر که تاجی را در میان گرفته‌ اند ، پلنگ‌ ، شیر و خورشید و مسلسل است‌ .
سردر دارای یک سواره‌ رو و دو پیاده ‌رو در طرفین آن است‌ که هر سه آن ‌ها دارای دروازه‌ های چدنی است‌ . دروازه ‌های چدنی بنا نیز در قورخانه تهران توسط استاد محمد علی کرمانی‌ ، از صنعتگران بنام‌ ، ساخته شده است‌ .
اداره کل میراث فرهنگی استان تهران برحسب وظیفه قانونی حفظ میراث فرهنگی‌ ، با مشارکت شهرداری منطقه ۱۲ ، درصدد است با آزاد سازی و مرمت دروازه ‌ها سنگ فرش این محوطه را به شکل اولیه احیا کند .
از میدان مشق قدیم تهران ، که در زمان خود از بزرگ‌ ترین میدان‌ های ( نظامی‌ ) تهران بود ، امروزه اثری نمانده و فقط سردر زیبایی از آن دوران باقی مانده است‌ .
سردر باقی مانده از آن دوران ، اگرچه در زمان پهلوی اول تجدید شده‌ ، در نوع خود تنها بنای سبک دروازه‌ ای کلاه فرنگی به جا مانده از گذشته تهران است‌ که آن را در زمره بناهای تاریخی خاص و در خور توجه قرار می‌ دهد . این بنای تاریخی دارای سه چشمه دروازه دار و دو لنگه آهنی ( فولاد برنج ‌) است که حکم ورودی و خروجی پادگان نظامی را داشته که محل مشق و تمرین و مانور سربازان بوده است‌ و در زمان خود از بهترین مصالح ( سنگ‌ ، آجر ، چوب‌ ، آهن و برنز ) ، به بهترین شکل معقول و کارا ساخته شده است‌ .
این بنای زیبا که یادآور دروازه ‌های دوازده گانه تهران قدیم است‌ ، از جنبه ‌های مختلف معماری‌ ، نظامی‌ ، تاریخی‌ ، فرهنگی‌ و زیبایی شناختی و .... قابل بررسی است‌ . این میدان در زمان فتح‌ علی شاه قاجار ( ۱۲۱۲ تا ۱۲۵۰ ق) بنیاد نهاده و در دوره ناصرالدین شاه ( ۱۲۶۴ تا ۱۳۱۳) تجدید بنا شد و توسعه یافت که در سال ۱۲۷۸ ، به اهتمام محمد حسین خان سپهسالار ، به صورت میدانی مربع شکل درآمد و دیواری با طاق ‌های آجری گرداگرد آن ایجاد شد و دارای دروازه‌ ای زیبا با یک درب دو لنگه و دو طاق نمای مسدود مجاور آن به صورت پخی‌ ، بر شمالی خیابان و میدان سپه (امام خمینی فعلی‌) ، گردید ، که گاهی ناصرالدین شاه از بالای آن به تماشای مشق نظامیان مشغول می ‌شد .
موقعیت مکانی سردر ، با توجه به قراین و بررسی طرح‌ ها و نقشه ‌های تهران زمان ناصرالدین شاه‌ ، به احتمال قریب به یقین بر شمالی خیابان سپه‌ ، در محدوده بانک سپه تا کوچه پست ، بوده است و در سال ‌های بعد ، در ۱۲۸۰ ، بنایی به شیوه معماری روسی در شمال غربی آن ساخته شد که مرکز قزاق خانه دولتی بود .
اما در پایان دوران قاجار به این میدان کم ‌تر اهمیت داده شد و مورد بی مهری ‌های زیادی قرار گرفت‌ . به طوری که به میدانی بلا استفاده مبدل گشت و حتی به نظافت و پاکیزگی آن توجه نشد . اما در نخستین سال‌ های وزارت جنگ پهلوی اول‌ ابتدا قسمت غربی میدان به باغ و سپس بناهای دیگر به باغ ملی تبدیل شد و سردر بزرگ الماسیه را ، که در قورخانه ساخته شده بود ، برای آن در نظر گرفتند و بر سردرباغ ملی نصب گردید . هم چنین نیم تنه رضا پهلوی که به دستور سردار اعتماد ، رئیس کل قورخانه ، ریخته شده بود در سال۱۳۴۰ ق‌ ، بر بالای سردر قرار گرفت که تا آخر دوره پهلوی دوم پا بر جا بود . این نیم تنه در دوران انقلاب سرنگون و به احتمال قریب به یقین در فضای باز بانک ملی مقابل سردر دفن گردیده است‌ . به این ترتیب‌ ، به غیر از مرمت جزیی بر روی کلاه فرنگی و رطوبت زدایی ناقص در پی بنا ، تغییری جز تخریب ناشی از رطوبت و عدم توجه نداشته است‌ .
این میدان که سربازخانه مرکزی در آن واقع بود و نظامیان در آن مشق نظام می‌ کردند ، از شمال به خیابان سرهنگ سخایی ( سوم اسفند سابق‌ ) ، از شرق به خیابان فردوسی ( علاء الدوله سابق ‌) و از غرب به خیابان سی تیر ( قوام السلطنه سابق ‌) ختم می ‌شود . به طور کلی از ابتدای شمالی خیابان سپه ( باغ شاه یا سپه سابق ‌) در محدوده میدان مشق قرار داشت که بنا های کنونی اداره پست ( شامل موزه وزارت پست و تلگراف و تلفن‌ ) ، شهربانی کل کشور ( نیروی انتظامی فعلی‌ ) ، وزارت امور خارجه‌ ، موزه ملی ایران ( موزه ایران باستان سابق‌ ) ، موزه و کتاب خانه ملی ملک‌ ، اداره کل ثبت اسناد و املاک کشور ، و بنای اولیه شرکت ملی نفت ( ساختمان شماره ۳ وزارت امور خارجه فعلی ‌) را در بر می ‌گرفت‌ به طوری که سردر فعلی بین ساختمان پست خانه ( در محل حاضر موزه وزارت پست و تلگراف و تلفن ‌) و بنای قدیمی شرکت ملی نفت ( ساختمان شماره ۳ وزارت امور خارجه فعلی ‌) قرار دارد و به عبارتی در محل تلاقی خیابان ملل متحد و خیابان امام خمینی ( سپه سابق ‌) قرار دارد .
بنا به نوشته‌ای ،در سفرنامه جکسن ، این محوطه که از بزرگ‌ ترین میدان‌ های نظامی تهران بوده‌ در حدود ۴۰۰ متر طول و عرض داشته است‌ . در دوره خاکی بودن میدان‌ کودکان نیز در آن جا بازی می‌ کردند . در سال ‌های بعد مکان تمرین دوچرخه و موتور سیکلت و مانند آن بود به گونه‌ ای که دو پسر بچه انگلیسی در آن‌جا آن قدر نمایش دوچرخه سواری دادند تا سرانجام آن را رواج دادند . میدان هم چنین جایی بود برای پرواز بالن‌ ها و نشان دادن آن به مردم و باز در این میدان بود که اولین بار وسیله ‌ای به نام طیاره به هوا فرستاده شد . در زمان جنگ بین الملل اول نیز نخستین هواپیمایی که در ایران به زمین نشست‌ در میدان مشق بود که مردم تهران سه روز تمام به دیدن آن می‌ رفتند .
ویژگی دیگر میدان مشق آن بود که زمستان ‌ها و هنگام برف ریزان‌ شیخ شوریده‌ ای می آمد و چون برف سطح میدان را می ‌پوشانید و رفت و آمد در آن کم می‌شد ، او که ظاهراً دارای اختلال حواس و باطناً از هنرمندان و هوشمندان بود ، پارویی به دست می‌ گرفت و بر روی برف تمرین خط درشت می‌ کرد و با این عمل خود نام میدان مشق را به نوعی تأیید می ‌کرد .
میدان مشق هم چنین محل به دار آویختن میرزا رضا عقدایی‌ ، فرزند ملاحسین‌ ، معروف به میرزا رضا کرمانی‌ ، قاتل ناصرالدین شاه درسال ۱۳۱۴ ق‌ ، است‌ . مراسم اعدام وسط میدان مشق با حضور ۵۰۰۰ نفر انجام شد . می‌گویند جسد وی دو روز بر دار ماند .
بنای سردر از نظر معماری نیز ، مانند دیگر بناهای هم عصر خود ، از سبکی خاص پیروی کرده که به سبک رضا خانی مشهور است‌ . این سبک در معماری ایران ،که تلفیقی از معماری دوران‌ های مختلف تاریخی ایران و سبک ‌های اروپایی است‌ ، در هر بنایی به شیوه ‌ای خاص اعمال شده‌ به طوری که هم ترکیب و تقلید به وضوح قابل تشخیص است ‌؛ به خصوص در بنا های میدان مشق‌ ، از جمله بنای موزه ایران باستان به سبک ساسانی و به تقلید از طاق کسری و ایوان مداین‌ ، بنای کاخ شهربانی ، به سبک هخامنشی‌ ، بنای کاخ وزارت امور خارجه ، به سبک هخامنشی و به تقلید از دستگاه زرتشت در نقش رستم و بنای سازمانی ثبت اسناد و املاک ، با تلفیقی از سبک معماری هخامنشی‌ ، ساسانی‌ ، اسلامی و اروپایی که به روشنی قابل تشخیص است‌ . استفاده یا تقلید از سبک ‌های معماری ایران باستان با قالب و عملکرد امروزی از مشخصه‌ های بارز این دوره به شمار می‌ رود .
در مورد سردر باغ ملی‌ ، تلفیق سبک ایرانی اروپایی به خصوص در کاشی کاری و کلاه فرنگی به طور مشخص اجرا شده و به طور کلی ترکیب و تقلید آن براساس معماری امروزی قالب ‌گیری شده است‌ .
پی بنا و پایه و شال ستون ‌های هشت گانه سنگی و بدنه بنا و ساق ستون‌ ها آجری است و قسمت بالاتر سردر کاشی کاری است به رنگ‌ های لاجوردی‌ ، فیروزه‌ ای‌ ، کرم‌ ، زرد ، قهوه‌ ای‌ ، طلایی‌ ، قرمز ، سفید و سبز با طرح‌ های اسلیمی‌ ، مسلسل‌ ، صحنه نبرد ، تخریب قلعه به وسیله توپ‌ ، رضاخان با تفنگ شصت تیر ، دو فرشته پیروزی‌ ، پرچم ایران‌ ، تفنگ شصت تیر ، گلوله توپ به شکل هرم ( هرم ۲۱ عددی ‌) ، طرح سه بعدی نوری‌ ، پلنگ و اشعار و آیات قرآن و اسمای اهل بیت به صورت کتیبه زیر کلاه فرنگی‌ .
بیش‌تر کاشی کاری‌ ها به ویژه پرچم ایران‌ ، گلوله ‌های توپ و مسلسل اکثرا‌ کار حاج حسین کاشی کار است و نقوشی چون رودخانه‌ ، پلنگ و خانه روستایی بی گمان از کاشی کاری دروازه قدسی میدان مشق اقتباس شده است‌ .
این بنا دارای سه ورودی است‌ . سردر دوره ناصرالدین شاه دارای یک ورودی دو لنگه است که به صورت دو لنگه در آهنی و طرح ‌های برنز کاری شده شامل طرح‌ های گل و مرغ شبیه اژدها یا پرنده خیالی هما ، طرح اسلیمی‌ ، شیر و خورشید ، و سر شیر است که به شکل زیبایی مشبک کاری شده است‌ . در بالای درهای ورودی نیز طرح‌ های طبل‌ ، پری‌ ، تاج‌ ، تبرزین‌ ، شمشیر ، نیزه‌ ، شیپور ، توپ و گلوله به چشم می ‌خورد . هم چنین‌ در بالای دو ورودی کناری به شکل حصیری آجر کار های طرح و خیلی زیبا به کار گرفته شده است‌ .
این بنا دارای ۲ نمای بیرونی و درونی است‌ . نمای بیرونی ( خ امام خمینی ‌) از هشت ستون آجری به صورت جفت تشکیل شده است که در اطراف ورودی‌ های سه گانه‌ ، نسبت به دیگری به اندازه یک قطر ستون عقب نشینی دارد یعنی در اطراف هر در از چهار ستون دو تای آن کمی عقب ‌تر قرار گرفته‌ اند که به جهت سایه و روشن نور جلوه‌ ای خاص به بنا داده است‌ .
پهنای دروازه باغ ملی از شرق به غرب کم‌تر از ۲۷ متر است‌ . این پهنا در گذشته به خاطر وجود دو اتاق بازرسی یا نگهبانی ، واقع در سمت شرق و قسمت غرب بنا ، بیش ‌تر هم بوده است ( حدوداً ۴۵ متر ) . این دو اتاقک ، با توجه به تصاویر اولیه میدان مشق‌ ، دارای عرضی هم چون دروازه‌ های هلالی و البته با ارتفاع کم ‌تر از قسمت‌ های مجاور خود بود . بعد ها اتاق غربی قسمتی از بنای شرکت نفت ایران و انگلیس و اتاق شرقی به بنای اداره پست تهران متصل شد و بعد از آن نیز تخریب گشت‌ .
نمای درونی ، به استثنای ستون ‌ها ، تفاوت چندانی با نمای بیرونی ندارد . از نقوش و طرح ‌های نمای داخلی می ‌توان به صحنه تسخیر تهران در کودتای ۱۲۹۹ ، دروازه و برج و بارو های تهران ( احتمالاً دروازه قزوین‌ ) ، نقوش تمام قد لژیون قزاق در دو طرف ورودی اصلی‌ ، و نقوش فرشته پیروزی که کم و بیش از حجاری‌ های طاق بستان اقتباس گردیده است‌ ، اشاره کرد .
سردر باغ ملی علاوه بر نقاره‌ زنی‌ ، دیده بانی و دروازه تردد نظامی‌ ، در واقع حکم بنای یادبود فتح تهران در کودتای سوم اسفند سال ۱۲۹۹ ش توسط رضاخان را دارد که در کاشی‌ کاری بدنه سردر به وضوح قابل مشاهده است‌ .از جمله تخریب برج و بارو با گلوله‌ های توپ‌ ، رضاشاه در حال تیراندازی‌ ، دو فرشته پیروزی و کتیبه ‌ها ، همه نشانه ‌هایی از فتح و پیروزی در کودتای سال ۱۲۹۹ و تسخیر تهران است‌ .
به طور کلی‌ ، کتیبه‌ های سردر باغ ملی شامل ۴۵ کتیبه روی کاشی و دو کتیبه فلز کاری به صورت نیم برش دایره و دیگری در قسمت بیضی شکل بالای سردر اصلی است‌ .
کتیبه‌ های نمای درونی شامل کتیبه های اشعاری در بالای دروازه‌ های کوچک است‌ . بالای هر دروازه کوچک شش کتیبه اشعاری وجود دارد و البته در سمت غربی به علت تعبیه ناودان و حذف پلکان قرینه شرقی‌ ، دو مورد آن تا حدی مخدوش شده است‌ . بالای هر دروازه کوچک‌ ، سیزده کتیبه اشعاری کاشی کاری موجود است‌ ، اما کتیبه‌ های انتهایی قسمت غربی و شرقی بنا به علت ساخت بنا های اداره پست و شرکت نفت مخدوش و تخریب شده است‌ . این کتیبه‌ ها به صورت کمربندی دور بنا و در قسمت عرضی آن هم امتداد داشته که با ساخت بناهای مجاور مخدوش شده است‌ .
کاشی کار بنا حاج حسین کاشی کار و اشعار کتیبه ‌ها از ندیم الملک صنعتگر و محمد علی کرمانی است‌ .

ketabeavval.ir

سد لار در استان تهران

سد لار یکی از سد های تأمین‌کننده آب آشامیدنی حوالی تهران و تأمین‌ کننده آبیاری های کشاورزی منطقه می ‌باشد . مطالعات احداث این سد از سال ۱۳۳۰ آغاز شد و در نهایت در سال ۱۳۶۱ گشایش یافت .

سطح حوزه آبریز این سد بالغ بر مساحت ۶۷۵ کیلومتر مربع می‌ باشد و متوسط جریان آب سالانه ۴۸۱ میلیون متر مکعب دارد . از انتقال آب این سد و پیوستن آب آن به سد لتیان ، جهت استفاده در نیروگاه های منطقه برای تولید متوسط سالانه ۱۵۰ هزار مگاوات ساعت انرژی برق - آبی استفاده می‌ شود .

دریاچه سد لار به دلیل نزدیکی به کوه دماوند و واقع بودن در منطقه دشت لار به یکی از گردشگاه های اطراف تهران تبدیل شده است که در سال های اخیر بعنوان مراکز پرورش ماهی و ماهیگیری و همچنین ورزش هایی چون اسکی روی آب از آن استفاده می ‌شود .
اطراف این دریاچه در ماه اردیبهشت مملو از شقایق می ‌شود که بر زیبایی های این منطقه می افزاید .
بودجه برآورد شده برای ساخت سد ، دویست میلیون دلار بود .
دریاچه سد لار در 84 کیلومتری تهران و 100 کیلومتری آمل قرار دارد . پارک ملی لار در مجاورت همین دریاچه می باشد که کندو های عسل فراوانی نیز در این منطقه به وفور دیده می شود و عشایر زیادی هم با دام هایشان در این منطقه در حال گذران زندگی هستند .
برای رفتن به دریاچه سد لار بایستی دقیقا " همان مسیری را رفت که برای قله دماوند یعنی از طریق جاده هراز و پس از گذر از یک پل قدیمی که بر روی رودخانه لار زده شده مستقیما به سمت دریاچه سد لار ادامه مسیر می دهیم .
در حال حاضر بخاطر بحران بی آبی بخشی از آب سد لار به سمت شالیزار های مازندران روان می شود و بخشی دیگر از آن از طریق یک تونل به سمت سد لتیان جهت آب شرب مردم تهران سرازیر می شود .