موزه مردم شناسی اردبیل در استان اردبیل

این موزه در محل حمام تاریخی آقانقی ( ظهیر الاسلام ) شهر اردبیل واقع در میدان عالی قاپو دایر شده و هم اکنون در این محل ‪۳۳‬ نوع مجسمه با پوشش محلی و آیینی مردم استان اردبیل به نمایش در آمده و همچنین آثار و دست نوشته های مربوط به هویت تاریخی و فرهنگی این منطقه نیز در این موزه جمع آوری و عرضه شده است.
مسوول موزه های سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری استان اردبیل در خصوص ویژگی های این موزه به خبرنگار ایرنا گفت : این موزه محل مناسبی برای آشنایی با نحوه زندگی ، آداب و رسوم ، پوشش محلی مردان و زنان ، نحوه پخت غذاهای محلی و آیین های خاص این استان است.
ورودی این موزه از رختکنی آغاز شده و به حوض سنگی هشت ضلعی با چهار بازو ختم می شود و در آن آیینهای ویژه استحمام در دوره های گذشته نیز با تعبیه مجسمه هایی به نمایش در آمده است.

موزه تخصصی باستان شناسی اردبیل در استان اردبیل

در موزه تخصصی باستان شناسی اردبیل که در آبانماه امسال در مجموعه بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی به بهره برداری رسیده است ، انواع سفالینه های ساده و منقوش ، ظروف شیشه ای ، چینی های آبی و سفید ، ابزار و ادوات مفرغی از دوره های مختلف تاریخی منطقه گردآوری شده و در معرض نمایش گذاشته شده اشت.
علاوه بر این در کنار این موزه که در مکانی به وسعت یک هزار و ‪۸۰۰‬متر مربع راه اندازی شده ، یک سایت باستانی و تاریخی طراحی شده که بخشی از تاریخ و تمدن اشکانی منطقه بوینی یوغون شهرستان نیر را معرفی می کند.
مسوول موزه های استان اردبیل در خصوص ویژگی های آثار این موزه به خبرنگار ایرنا گفت : در این موزه ‪۵۰۰‬ اثر تاریخی متعلق به این استان نگهداری می شود .
ملکه گلمغانی زاده افزود : چیدمان اشیا این موزه بر اساس دوره تاریخی آن انجام شده و در بخش های مختلف آن نسخ خطی ، سکه ها ، آثار سفالی و شیشه ای به نمایش در آمده است.

مقبره شیخ حیدر در استان اردبیل

مقبره شیخ حیدر که بنایی است برج مانند ، تحت شماره ۱۸۴ به ثبت آثار باستانی ملی رسیده ‌است . این مقبره در باغ سبز و با صفایی که قبرستان قدیمی مشگین شهر بوده و الان در مرکز شهر است ، واقع شده ‌است . شیخ حیدر پادشاه اسماعیل اول می ‌باشد ، در مورد قدمت بنا و تاریخ احداث آن روایات تاریخی گوناگونی وجود دارد . عده‌ ای از باستان شناسان و مورخین سال بنای آن را اوایل قرن دهم یعنی سال ۹۱۵ هجری قمری می‌ دانند . بند برج بنا به احتمال قوی از سوره ‌های قرآن به صورت کاشی ‌های فیروزه ‌ای در متن آجر تزئین شده ‌است .قبل از اینکه متن آن خوانده شود اینجا را بقعه الله علی الله می ‌گفتند . داخل مقبره از دو طبقه تحتانی و فوقانی تشکیل شده‌ است و درب ورودی سردابه در شمال برج قرار دارد که به وسیله یک راه پله بلند به راه باریک منتهی به سردابه راه یافته ‌است . طاق این قسمت بر روی ستون آجری در وسط و دیوار های جانبی قرار دارد . مدفن شیخ حیدر در منتهی الیه سردابه قرار گرفته ‌است پلان داخل برج یا اتاق فوقانی به شکل ۱۲ضلعی منظمی است که هر ضلع آن ۲۰/۲ است و به علت احداث شیار های سراسری در سطح داخلی برج بنا بلند تر ساخته شده‌ است و ارتفاع بیشتری دارد .


گفته می شود این بنا منسوب به شیخ حیدر ، پدر شاه اسماعیل اول می باشد . مقبره یاد شده به شکل برج مدور و با ارتفاع 5/18 متر و قطر 5/10 می باشد . این بنا از خارج با کاشی های فیروزه ای رنگ به آیات 27 - 28 و 29 سوره فتح و همچنین لفظ « جَل جلالُهُ » را اشکال مختلف و با خط کوفی بنایی مزین گشته است .
در مورد قدمت بنا و تاریخی احداث آن اظهارات گوناگونی ابراز شده است که « دونالد ویلبر » معتقد است این بنا از آثار قرن 7 و 8 ه .ق .است و در دوره صفویه به تکمیل و تزئینات کاشی کاری آن همت گماشته اند . با توجه به تخریب کتیبه به جای مانده مقبره که تاکنون هیچ سند و مدرکی مبنی بر تاریخ دقیق احداث این بنادر دست نبوده . اخیرا توسط آقای قوچانی ، کارشناس سازمان میراث فرهنگی کشور کتیبه موجود بر سر در ورودی این برج بازخوانی شده که آن را به سال 731 ه .ق . یعنی دوره حکومت ابو سعید بهادرخان آخرین حکمران سلسله مغول در ایران نسبت می دهند .
در سال 1380 طرح سامان دهی حریم مقبره در هیئت دولت به تصویب رسید . این طرح شامل دو مرحله کلی است ، مرحله اول شامل بازسازی کتیبه های فروریخته و مرمت بنای تاریخی و مرحله دوم ساماندهی اطراف این اثر می باشد .
لازم به یادآوری است مقبره شیخ حیدر در تاریخ 18 تیرماه 1311 ه .ش . تحت شماره 184 جزو آثار ملی کشور به ثبت رسیده است .
مقبره منسوب به شیخ حیدر در مشکین شهر واقع شده و به شکل استوانه و به ارتفاع ۱۸ متر است . خارج بنا استوانه ای است ولی داخل آن دوازده ضلعی منتظم است . سرداب آن نیز زیر برج قرار دارد و دارای یک در ورودی در شمال برج می باشد .

نشانی اثر: ایران ، استان اردبیل ، شهرستان مشکین‌ شهر .
این بنا که در میان باغ سبز و باصفایی که قبرستان قدیمی مشکین شهر (خیاو) بوده در حدود مرکز شهر واقع گردیده است .

persianblog.ir
tourfablog.com

مسجد جمعه اردبیل در استان اردبیل

این بنا در شمال شرقی شهر ، بین محله های پیرشمس الدین و عبد الله شاه بر روی تپه مرتفعی واقع گردیده و یکی از قدیمی ترین مساجد شمال غربی ایران است . با توجه به حفاری های باستان شناسی که در محوطه اطراف این مسجد صورت گرفته بقایای شبستان های ستوندار در بخش شرقی و شمالی و هم چنین آثاری از کتیبه های متعلق به قرن سوم و چهارم ه .ق . کشف گردیده است . اصل بنای کنونی مسجد در دوره سلجوقیان بر روی بقایای کهن تری ساخته شده که در نتیجه حمله مغول حدود سال 620 هجری ویران و درحدود سال 650 هجری مجدداً باز سازی گشته است در این بازسازی ، گنبد به طور کامل بازسازی شده و تزیینات مختلف گچبری و نقاشی در شبستان و محراب آن انجام گردیده است . بنای فعلی مسجد به ابعاد خارجی 85/18 ×45/36 متر از گنبد خانه ای ویران و ایوانی که در دوره های بعد به شبستان ستونداری تبدیل شده ، تشکیل می شود همچنین در 5/16 متری مسجد ، بقایای مناره ای از دوره سلجوقی برجای مانده است . این فضا توسط سه کنج ها و ترنبه ها به هشت ضلعی و سپس شانزده ضلعی تبدیل گردیده و گنبد بر روی آن قرار گرفته است .
بقایای ساقه گنبد نشان می دهد که این بخش دارای ترک های متعدد منشوری زیبا قطار بندی و تزیینات کاشی معرق بوده که تنها بخش اندکی از آن باقی مانده است . دیواره های داخلی گنبد خانه با اندود گچ و نقوش ترنج و گل و بوته قابل مقایسه با تزیینات گنبد سلطانیه تزیین یافته و درضلع جنوبی آن ، محراب بلند و زیبایی از دوره ایلخانی باگچبری ها ومقرنس کاری های جالب و در زیر آن آثاری از محراب کوچکتر دوره سلجوقی مشهود است . درب ورودی مسجد به تاریخ 742 ه .ق . دارای گره های هندسی ، گل میخ های آهنی وکتیبه ای حاوی دوبیت شعر به خط نسخ است چنین به نظر می رسد که درب مزبور ، از جای دیگر به این مسجد منتقل شده است . در حدود 5/16 متری مسجد ، بقایای مناره ای از دوره سلجوقی به ارتفاع هشت و قطر پنج متر باقی مانده که به هنگام آبادانی مسجد در کنار آن قرار داشته آجر چینی بخشی از سطح مناره به صورت خفته راسته است که تا حدودی به آن حالت تزیینی بخشیده است بر بدنه مناره دوسنگ نبشته به تاریخ های 878 و879 ه .ق نصب شده که مربوط به اوزون حسن حکمران آق قویونلو است و ارتباطی با بنای مسجد و ناره ندارد و حتمالاً از جای دیگری آورده و ر روی منار نصب شده است این بنا به شماره 248 به ثبت تاریخی رسیده است .
مأذنه مسجد اثر دیگری است که به صورت گلدسته استوانه ای شکل در ضلع غربی شبستان اصلی مسجد و به فاصله تقریبی 15 متری قرار دارد . ایوان مسجد متصل به گنبدخانه می باشد که در قسمت شمالی آن واقع شده و در حال حاضر با تیرهای چوبی پوشانده شده و نمازخانه فعلی را بوجود آورده است .
مسجد جمعه اردبیل از بناهای کم نظیر ادوار اسلامی ایران است که در دوره های مختلف ازجمله ایلخانی، سلجوقی ، صفوی ، قاجار مرمت شده است .
به گفته بیوک جامعی (۱۳۷۹) این مسجد مربوط به دوران سلجوقیان است که کنار آتشکده ای قرار گرفته و ساختمان قبلی مسجد مربوط به آتشکده بوده است جمعه مسجد شامل حیاط و ایوان و طاق باشکوهی بوده که در حمله مغولها تخریب شده و فعلا قسمتی از مسجد سالم است .
این مسجد که در برخی از نسخه ‌ها و کتاب ها از آن به عنوان مسجد جامع نیز یاد شده ، بازمانده مسجد عظیم و گسترده و کم نظیری است که در دوره‌های مختلف اسلامی بویژه دوره سلجوقی شکل گرفته و تا اوایل دوره صفوی آباد بوده است . اینکه از چه تاریخی این مسجد بر روی آثار پیش از اسلام ساخته شده اطلاعی در دست نیست اما بررسی هایی که هیات کاوشگری ایرانی انجام داده است نشان می ‌دهد این مسجد در قرون اولیه اسلامی ساخته شده است . مسجد دوره‌ های سلجوقی و ایلخانی بسیار گسترده تر و عظیم تر و وسیع تر از بنای مکعبی فعلی بوده و بنای سرپای موجود صرفاً گنبدخانه و ایوان مسجد بزرگ را تشکیل می ‌داده است . تک منار استوانه ای شکل آجری آن از یادگار های زمان سلجوقی است . مرور زمان باعث شده است اجزای بنا تا حدی که امروز دیده می ‌شود ویران شود . همچنین به دلیل تصرفاتی که افراد در حریم و تپه به عمل آورده اند و منازلی که روی دامنه آن احداث شده ، به تدریج از وسعت این مسجد کاسته است و مساحت آنرا به اندازه کنونی تقلیل داده است .
این مسجد آخرین بار در دوران ایلخانی مورد مرمت قرار گرفته است . کاوش های باستان شناسی که برای شناخت مختصات تاریخی بنا از سال ۱۳۶۷ توسط سازمان میراث فرهنگی شروع شده، پس از خاکبرداری از لایه ‌های خاک و برچیدن قبرهای متاخر، سرستون های آجری و قسمتی از دیوار شبستان مسجد عتیق را که متعلق به دوره ایلخانی بوده از خاک بیرون آورد که تاریخ روشن مسجد و چگونگی الحاقات و تکامل آن را طی ادوار مختلف تا حدی مشخص نمود و قرار است نتایج این تحقیق توسط هیات علمی تدوین و مشخص گردد . وجود آجر های مستعمل در این بنا ، تزیینات کاشیکاری و گچبری و نقش مهر ها در بندکشی و فواصل آجر ها قابل مقایسه با سایر بناهای دوره سلجوقی در آذربایجان است . علت اصلی انهدام و خرابی مسجد ، زلزله شدیدی بوده که موجب تخریب این بنا شده است . تعمیرات که در قرن هفتم ، قسمت اساسی بنا و گنبد آن صورت گرفته است .
شکل گیری و نقشه مسجد جمعه اردبیل بر خلاف مساجد دوره سلجوقی که اغلب به صورت چهار ایوانی بنا می‌ شده ساخته شده است . این موضوع یکی از مختصات استثنایی پلان مسجد جمعه اردبیل محسوب می ‌شود . در زیر تالار اصلی مسجد ، به منظور تسهیل عبور و مرور مردم و دسته‌ ها و اجتماعات ، دهلیز ها و راهرو هایی به صورت شبکه ای منظم و محاسبه شده ساخته شده است که در فاصله هر دو متر به صورت چهار راهی متقاطع این ممعبر ها دیده می‌ شوند و بلندی هر یک از این راهرو های زیرزمینی ۱۹۰ سانتی متر و دارای ۸۰ سانتی متر پهنا می ‌باشد .
بنای اصلی مسجد که هم اکنون محوطه مکعبی آن سرپاست ، در دوره آبادانی دارای گنبدی بوده که گریو گنبد آن دارای ترکیب های متعدد منشوری بسیار زیباست که قطاربندی با تزیینات کاشی معرق دارد و کاربندی زیر گنبد نیز بدین شکل بوده که در هر یک از گوشه ‌های این مربع سه کنج با لچکی های بزرگی ساخته شده که هر شیک دارای دو روزن مستطیلی شکل برای نورگیری و کسب روشنایی برای محوطه محراب بوده است .
محوطه اصلی و مربع شکل مسجد در قسمت غربی و شرقی دارای تاقنماهای متعدد است که در هر بدنه تعداد آنها سه دهنه است که در میان هر یک از تاقنماها راهرو های باریکی به صورت معبر به قسمت های مختلف مسجد از جمله به نمازخانه و شبستان بزرگ راه پیدا می ‌کند . ایوان مجاور گنبدخانه هم اکنون به صورت مسجدی دایر ، مورد استفاده اهالی محل است که با همان شبکه راه‌ های زیرزمینی از طرف جنوب به محوطه محراب و از طرف بدنه غربی و شرقی به راهرو های زیرزمینی منتهی می ‌شود . پوشش فعلی مسجد به صورت سقف تیر پوشی مسطح با استفاده از سه ردیف پایه ستون های سه تایی می ‌باشد که در زمان قاجار ساخته شده است . به هر حال در این تعمیرات هرگز به تخریب گریو گنبد و بقایای تزیینی آن اقدام نشده است .
مسجد جمعه اردبیل به مرور زمان صدمات زیادی خورده است که آخرین و جدیدی ترین آن در سال ۱۳۵۷ بوده که در طی آن در جریان ساخت و توسعه امتداد خیابان سیمتری ، بخش زیادی از تپه تاریخی از بین رفت و بدنه شرقی محوطه محراب مسجد دچار شکستگی و رانش شد . هم اکنون این مسجد به دلیل قرار گرفتن در مسیر حرکت وسایط نقلیه سنگین در معرض لرزش و فرسایش هر چه بیشتر قرار دارد و خطر تخریب و فرسودگی آن را تهدید می ‌کند .

کهنه قلعه در استان اردبیل

این قلعه در ورودی مشکین شهر ( خیاو ) در ارتفاع 50 متری خیاوچای قرار گرفته و از 3 طرف با شیب تند به خیاوچای منتهی می شود.
قله سبلان در قسمت جنوبی قلعه خودنمایی می کند .
در ضلع شمالی قلعه در داخل خیاوچای ( باغ نوروز ) سنگ نبشته ای موجود است که بر روی آن تاریخ 347 م. ( هفتمین ماه از بیست و هفتمین سال از سلطنت شاپور دوم ) نقش بسته است . این کتیبه اولین سنگ نبشته دوران ساسانی کشف شده در آذربایجان است . بنا به نوشته این سنگ نبشته ، قلعه کهنه ( کهنه قالا ) به دستور نرسه هرمز ، حکمران محلی منطقه مشکین شهر ساخته شده و شش سال به طول انجامیده و چندین دوره تعمیرات در آن صورت گرفته که آخرین تعمیر این قلعه در دوران زندیه می باشد .

به گفته « محمد علی مخلصی » در کتاب « فهرست بناهای تاریخی آذربایجان » اشیای سفالی و مفرغ به دست آمده از این قلعه در ضلع شمال غربی و پای دیوار قلعه مربوط به دوره های پیش از ساسانیان می باشد .

طول ضلع شمالی قلعه 95 متر و ضلع جنوبی آن 115 متر می باشد . قلعه از 4 دیوار خشتی و چندین برجک تشکیل شده است که قطر دیوار آن 1 متر می باشد .
قلعه کهنه تحت شماره 618 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است . میراث فرهنگی در سال 83 نسبت به مطالعه ـ طراحی و آسیب شناسی این اثر اقدام خواهد کرد .
در منتهی الیه شرقی ضلع شمالی آثار دو برج به قطر های ۵/۷ و ۶ متر با ضلع بهتر از برج های دیگر به چشم می‌ خورد . سازه های دیوار های قلعه از سنگ ، ملات گچ و آهک و بقیه از خشت و کنگره های آن از گل ساخته شده است .

بنای اولیه این قلعه در زمان شاپور دوم ساسانی به دستور « نرسه هرمز » حکمران ساسانی خیاو در مدت ۶ سال ساخته شده است و از زمان زندیان تاکنون هیچ گونه اقدامی برای مرمت آن انجام نشده است.
این قلعه با مساحتی در حدود ۱۵ هزار متر مربع در قسمت ورودی مشکین شهر از طرف جاده اردبیل و بر روی تپه ای طبیعی با ۵۰ متر ارتفاع واقع شده و از شش برجک با دیوار های ضخیم خشتی و حجره های کوچک آخور مانند تشکیل شده است . طراحی این حجره ها به صورتی است که هر حجره برای اسکان یک سرباز به همراه اسب پیش بینی شده است .
در منابع یاد شده تاریخی آمده که نادرشاه افشار هنگام بازگشت از دشت مغان مدتی در این قلعه اقامت داشته و این گفته تاریخی می رساند که قلعه یاد شده در حدود ۳۰۰ سال پیش پابرجا بوده و در زمان قاجاریه و حتی پهلوی به صورت پادگان سواره نظام استفاده می شده است .
متأسفانه در حال حاضر کهنه قلعه یک بنای خشتی مخروبه است که روز به روز این وضع حادتر می شود . خوشبختانه در سال ۱۳۸۵ با همت مسئولان استان و شهرستان مالکیت قلعه که زیر نظر وزارت دفاع بوده از سوی سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری تملک شده است .

کلیسای مریم مقدس اردبیل در استان اردبیل

بنایی است مربع مستطیل از آجر و گنبد ساده آجری . درازای بنا 16 متر و پهنای آن 14 متر است . درون بنا مربع ‌شکل و دارای چهار طاق نما می باشد ، که بر روی ستون های مربع شکل تعبیه شده‌ اند . طاق نماها جناقی و با نقاشی های محدودی در ازاره تزئین یافته است . محراب کلیسا نقاشی هایی به شکل ترنج های گوناگونی دارد و رنگ هایی که در گل های گوناگون ترنج به کار رفته ، سبز روشن و نارنجی روشن و در متن سرمه ‌ای است . درب ورودی کلیسا چوبی و دارای تزئین‌ های هندسی زیبائی است ، در محوطه کلیسا گورهائی وجود دارد که از سنگ های معمولی و رسوبی در ساخت آن استفاده شده و بر روی آنها صلیب هایی کنده شده است .بر روی درب ورودی کلیسا با خط ارمنی ، بوسیله تکه‌ هایی بریده شده از نی ، که به شکل حروف درآورده و با میخ بر متن درب کوبیده‌ اند ، چنین نگاشته شده است :
« این دربِ خانه حقیقی خداست ، که بر رسم یادبود از طرف اگالوس ملیک میرزا یانس به کلیسای مریم مقدس هدیه می ‌شود . 1876 م . »
باوجودی که به دلیل قرار گرفتن اردبیل در مسیر جاده ابریشم ، این شهر از دیرباز محل آمد و شد بازرگانان و گردشگرانی از ادیان مختلف بوده ، اما ارتباط این شهر با مسیحیت به ادوار بسیار طولانی برمی گردد . در کتاب هایسماوورک ، کتاب ادعیه مشهور ارامنه ، دو اشاره و روایت در مورد اردبیل ذکر شده است . روایت اول در مورد مرگ اسقف ایرانی به نام آبراهام و اشاره دوم در مورد شهادت اسقف دیگر ایرانی به نام آنانیا است :

شهادت اسقف آبراهام ایرانی
این اسقف ایرانی اهل اردویل ( اردبیل کنونی ) بود و به دست گریگور روشنفکر قدیس به مقام اسقفی و اجتهاد رسیده بود . وی با شجاعت عجیبی در اردبیل به تبلیغ دین مسیحیت می ‌پرداخت و عده زیادی را از دین زرتشت به مسیحیت هدایت کرد . تبلیغات شجاعانه اسقف آبراهام خشم موبدان را برانگیخت و آنان او را دستگیر کرده و به نزد موبد موبدان بردند و او را وادار کردند تا او را بکشد ، اما او از کتاب آسمانی سخن گفت و بر شاه ایران سابوسوس ( شاپور ) و موبد موبدان لعنت فرستاد که در همین حالت سر وی را از بدنش جدا کرده و به شهادت رساندند .

شهادت اسقف آنانیای ایرانی
اسقف آنانیای ایرانی با ورودش به شهر اردویل شروع به سرزنش زرتشتیان نمود ( آنان آتش را محترم میشمرند ولی نمی پرستند ) و آنان را به خداشناسی و ایمان آوردن به مسیح دعوت نمود . اهل شهر او را گرفته و آنقدر شلاق زدند که همه گمان کردند که او زیر ضربه های شلاق جان داده است به همین سبب جسد بی جان آنانیا را به گوشه ای انداختند . اما پس از گذشت مدتی آنانیا باز به هوش آمد و باز هم از خداشناسی و دیت مسیحیت سخن گفت و در همان حال به شهادت رسید .

ارامنه اردبیل
در اواسط قرن نوزدهم ، ارامنه تبریز به اردبیل مهاجرت کردند و در آنجا سکونت گزیدند . این عده از ارامنه صاحب مال و مکنت نبودند ولی در مقایسه با ارامنه سایر نقاط ایران از رفاه بیشتری برخوردار بودند . تعدادی از آنان صنعتگر بودند و بقیه نمایندگی تجارتخانه‌ های مختلفی را به عهده داشتند و در میان مسلمانان اردبیل از جایگاه خوبی برخودار بودند . در فاصله سال های 1880 تا 1900 میلادی ، خاچاطور شهبازیان ، عمده التجار ارامنه در اردبیل ، روابط تجاری با روسیه را عهده دار بود و با تدبیر و متانت با مردم شهر برخورد می ‌کرد . به همین جهت اهالی مسلمان و غیر مسلمان شهر اردبیل از او رضایت داشته و از نیک نفسی او بهره مند می‌ شدند . ارامنه اردبیل با کمک خاچاطور شهبازیان صاحب کلیسا و مدرسه شدند و اگر چه این آثار کوچک هستند اما تا کنون موجودیت و اهمیت خود را حفظ کرده اند .

اگر چه ارامنه اردبیل در مورد تحصیل و شیوه ‌های آموزشی نظریات اشتباهی داشتند و به همین دلیل بدون اطلاع از شیوه ‌های جدید آموزشی مدرسه ‌های خود را با شیوه قدیمی اداره می ‌کردند ، با این وجود ارزش تحصیل را درک کرده اند و با تلاش دسته جمعی در نگهداری مدرسه و کلیسای خود کوشا بوده اند . گاه گاهی در صحنه مدرسه نمایشنامه‌ هایی ترتیب می ‌دادند و برای کشیش ، معلم ، سلمانی ، حمامی حقوق جداگانه پرداخت می ‌کرده اند . از آنجا که در جمعیت ارامنه اردبیل تعداد دختر از پسر بیشتر است بیشتر شاگردان مدرسه ارامنه را دختران تشکیل می‌ دادند . تا زمانی که راه آهن روسیه به تبریز امتداد پیدا نکرده بود زندگی ارامنه در اردبیل ادامه داشت اما به محض اینکه سیستم مواصلات و مراودات با خارج تغییر پیدا کرد جامعه ارامنه اردبیل به تدریج تقلیل یافت و بیشتر آنان به تبریز مهاجرت کردند زیرا مهم ‌ترین عامل وابستگی ارامنه به اردبیل امتداد راه تجاری تبریز - باکو بود و ادامه بهره برداری از این راه تجاری عامل مشوقی بود تا ارامنه در اردبیل به زندگی خود ادامه دهند و بتوانند محرومیت های اجتماعی ، قومی و مذهبی خود را با دوری از همکیشانشان که در تبریز تعداد شان بیشتر بود تحمل کنند . کلیسای اردبیل در سال 1876 میلادی ( برابر با 1255 خورشیدی ) بنا شده است . این بنا با خرج خانواده گالوست میرزایان و اهتمام خاچاطور شهبازیان ساخته شد . تا سال 1944 میلادی این کلیسا فعال بوده و آخرین مراسم مذهبی و نماز جماعت در سال 1944 میلادی برابر با 1323 خورشیدی توسط کشیش وارطان ژاماگورسیان در آن انجام می ‌شده است . از آن تاریخ به بعد به دلیل مهاجرت خانواده‌ های ارمنی به تبریز و تهران انجام مراسم مذهبی در کلیسا تعطیل شده است . امروز که یک قرن از عمر بنای کلیسای مریم مقدس اردبیل می گذرد ، متعلقات کلیسا از جمله حمام و مدرسه بطور کامل از بین رفته و تنها بنای کلیسای رو به تخریب به حیات غیر فعال خود ادامه می ‌دهد . در حال حاضر حتی یک خانواده ارمنی در اردبیل مقیم نیست . از سال 1370 کلیسای مذکور از طرف شورای خلیفه گری ارامنه آذربایجان در اختیار مدیریت میراث فرهنگی اردبیل قرار گرفت تا با کمک های مالی ارامنه این بنای تاریخی مرمت شود و با تغییر کاربری از فضای آن جهت استفاده‌ های فرهنگی و هنری استفاده شود .

Wikipedia.org

قلعه قهقهه در استان اردبیل

دژ قهقهه در ۸۵ کیلومتری شمال شرقی شهرستان مشکین شهر در استان اردبیل قرار دارد . این دژ به دلیل اینکه محل زندانی شدن افراد سیاسی مهمی - مانند شاهزادگان صفوی - در زمان گذشته بوده ‌است در تاریخ شهرت بسیاری دارد .
موقعیت دژ
این قلعه در تپه سنگی به ارتفاع تقریبی ۱۰۰۰ هزار متر از زمین های اطراف قرار داشته و اطراف آن را با حصار مستحکم و غیر قابل نفوذ احداث نموده ‌اند که با گذشت سالیان دراز هم اکنون نیز ورود به آن تقریباً غیر ممکن بوده و فقط در شرایط جوی مناسب امکان ‌پذیر است سطح قلعه حدود ۵ هکتار (۱۰۰x۵۰۰) و اختلاف سطح در سطح فوقانی قلعه کمتر از ۳۰ متر است .
تنها راه استحصال آب در این قلعه جمع آبهای سطحی حاصل از آب باران و بارش برف است که قلعه بانان و یا ساکنین جهت ذخیره سازی آب حفره ‌هائی در دل سنگ کنده ‌اند که از آن جمله تعداد چهار مخزن به قطر ۵ متر و به عمق متر در قسمت شمال شرقی و تعداد ۱۱ آب انبار به ابعاد ۵۰x۱۰x۲/۵در قسمت غربی قلعه از آن جمله‌اند .
مرتفع ‌ترین قسمت قلعه قسمت جنوبی آن است آثاری در این قسمت دیده می ‌شود که حکایت از وجود یک ساختمان ۲۲x۲۴ >متر که هم اکنون با خاک یکسان شده ‌است و به احتمال قوی محل نگهبانان بوده چرا که از این قسمت اشراف کامل به قلعه و دره‌ های همجوار را داراست که با ملات گچ آهگ و آجر ساخته شده بوده ‌است .
این قلعه شامل سه دیوار یا سه حصار متداخل است و حصار چهارم بعنوان زندان از آن استفاده می ‌شده تنها مسیر صعود به قلعه از مسیر شمال شرقی است که پس از حدود یک ساعت پیمایش به ورودی قلعه که راهروی است ساخته شده از سنگ و آجر با طاق جناقی و از آن به محوطه قلعه راه است که می ‌شود به قله دسترسی پیدا کرد زندان قلعه در منتها الیه قسمت شرقی قلعه واقع شده و راه ورودی آن حفره ‌ای است طبیعی که در دل تخته سنگ عظیم و قطور که با قراردادن سنگی دیگر در مقابل آن همچون در زندان را محصور می‌ کرد .
سطح فوقانی صفه قله کد تاسیسات قلعه در آنها بنا شده نسبتا مسطح و در حدود یک هکتار وسعت دارد این قلعه در 4 طرف دارای بریدگی های عمودی و پرتگاه های رفیعی است که نفوذ ناپذیر می باشد تنها در بخش کوچکی از ضلع غربی دارای بریدگی های کم ارتفاع و با شیب های نسبتا ملایم می باشد که به دامنه ها راه پیدا می کند در بریدگی ها کم ارتفاع پله های کم عرض کنده شده و در بعضی نقاط به آن افزوده اند در هر حال محل عبور و صعود به قلعه در حد و ظرفیت یک نفر بوده است .
با احداث بارو ها - برج ها - دوازه ها در مسیر های ورودی بر صلاحیت قلعه افزوده اند .
مصالح به کار رفته سنگ مالون ماسه ای و آذرین با ملات گچ می باشد طاق هشتی و بخشی کوچکی از تاسیسات روی قلعه آجر چهار گوش می باشد .
واحد های تشکیل دهنده قلعه اعم از تاسیسات دفاعی - نگهبانی - زندان - مخازن - انبار و ... هنوز مطالعه نشده است لازم است به موازات عملیات حفلظتی و ساماندهی پژوهش های باستان شناسی نیز انجام پذیرد .
در ارتفاعات قلعه و در دامنه های آن هیچ گونه چشمه ای مشاهده نشده است تنها منبع تامین آب مورد نیاز ساکنان قلعه حوضچه هایی است به طول و عرض تقریبی 5×3 متر عمق 2 الی 4 متر که در مسیر آب باران روی صفه فو قانی کنده شده و در زمستان ها با آب برف و باران پر می شده است آب اضافه بر آن احتمالا بوسیله قاطر و حیوانات بارکش از روستای همجوار به قلعه حمل می شده است ارتفاع قلعه از سطح دریا 1179 متر و از بستر دره های اطراف 300متر می باشد .

تاریخچه :
قلعه از مهمترین و مستحکم ترین قلعه های دوره صفویه بوده است که شاهزادگان امیرانی چون سام میرزا _ القاص میرزا _ اسمعیل دوم _ خان احمد خان حاکم گیلان _ امیر خان _ حاکم ترکان و ... در آن زندانی بوده اند .
در زمان جنگ های ایرانی و عثمانی خزاین شاهان صفوی در آن نگهداری و حفاظت می شده است اهمیت این قلعه از اواخر دوره صفویه بتدریج کمتر شده ودر دوره قاجاریه به یکباره متروکه شده است .
احتمال دارد این قلعه نیز چون قلعه های بابک_ پیغام _ پشتو _ نودوز و ... در دوره های قدیمتر و حتی در قبل از اسلام نیز به لحاظ اهمیت سوق الجیشی مورد استفاده بوده باشد لازم است در جریان حفاظت و ساماندهی بررای نگهداری و مطالعه کلیه یافته های باستان شناسی مخصوصا سفال دقت کافی مبذول گردد .

اهداف
1 - حفاظت و استحکام بخشی آثار و بقایای قلعه
2 - ساماندهی و حفظ مجموعه طبیعی آثار طبیعت و بناه
3 - ایمن سازی مسیرهای ورودی به قلعه و پرتگاه ه
4 - تامین آب واحداث سرویس های بهداشتی و خدماتی در حد مورد نیاز

قلعه قهقهه در زمان صفویان
قلعه قهقهه با وجود امکانات طبیعی و اندکی تغییر بدست بشری دژی مستحکم و دست نیافتنی و محلی امن جهت نگهداری خزائن و جواهرات سلطنتی و شورشیبان خطرناک و زندانیان سیاسی گشت. اسکندر بیگ مولف کتاب عالم آرای عباسی می‌نویسد: «قهقهه قلعه‌ای عالی اساس واقع در قراجه داغ بر فراز قله کوه سنگی است که ساکنین آن با قلعه فلک الافلاک و نگهبانان آن با شب زنده داران فلک الافلاک همرازند».

همچنین محمد یوسف واله اصفهانی مولف کتاب خلد برین چنین می‌نویسد: «نسیم سبک خیز را مجال عبور از حوالی قلعه قهقهه نیست».

زندانیان قلعه قهقهه
مهمترین زندانی قلعه فوق اسماعیل میرزا فرزند شاه تهماسب یکم صفوی است یا به ‌عبارت دیگر شاه اسماعیل دوم دومین پسر ارشد شاه تهماسب یکم سلطان قزلباش ‌ها است. وی مردی شجاع جنگجو و تیغ زن بی دریغ بود و بعلت زیاده روی در امورات پدری و گردن ندادن به فرامین پدر دستگیر و در قلعه قهقهه بمدت ۱۹ سال و ۶ ماه و ۲۱ روز و تا مرگ پدر در زندان مخوف دوام آورد و سرآنجام با گردش دوران پا به قدرت نهاد و بسیاری از کسان و خویشان را که در این مدت پا درمیانی نکرده بودنداز دم تیغ گذراند .

از دیگر زندانیان قلعه مشهورترین آنها خان احمد گیلانی والی گیلان که در سال ۹۷۵ ق. بر اثر شورش دستگیر و در زندان قهقهه زندانی شد ولی چون والی گیلان بود شعر سروده و تسلیم شاه تهماسب کرد .
از گردش چرخ واژگون می‌گریم و از جور زمانه بین که چون می‌گریم
با قد خمیده چون صراحی شب و روز در قهقهه‌ام و لیک خون می‌گریم
و در جواب یکی از ادبای دربار می ‌نویسد :
آن روز که کارت همگی قهقهه بود با رای تو رای سلطنت صد مهه بود
امروز در این قهقهه با گریه بساز کان قهقهه را نتیجه این قهقهه بود

در سال ۹۲۲ هجری قمری امیرخان ترکمان حاکم تبریز که به سلطان محمد صفوی شوریده بود دستگیر و در زندان قهقهه زندانی شد و پادشاه صفوی آخرین خواسته او را اجابت کرده و معشوقه اش بی نظیر را همراه وی روانه زندان کرد و تا وا پسین لحظات عمر خود را در آن زندان سپری کرد. مراد پاشای رومی و احمد پاشا دو تن از سرداران نظامی عثمانی ازدیگر زندانی قلعه قهقهه می ‌باشند .

همچنین در سال ۹۴۰ خ. (۹۶۹ ق.) سام میرزا از شاه تهماسب یکم خواست که او را به خراسان بفرستد ؛ شاه نیز موافقت کرد ، اما بعد به تحریک مغرضان پشیمان شد و سام میرزا را با دو پسر خردسالش به دژ قهقهه فرستاد . سرانجام در سال ۹۴۵ (۹۷۴ ق.) به دستور شاه تهماسب ، سام میرزا و پسرانش را به همراه پسران القاس میرزا که در آن دژ بودند ، به قتل رساندند .

در سال ۱۰۱۸ هجری قمری در ۲۴ سال سلطنت شاه عباس زندانیان زندان با استفاده از فرصت نگهبان را گشته و زندان را به تصرف خود در آورده و این زندانیان که بیشتر از کرد ها و عثمانی ها بودند و بزرگ آنها مصطفی پاشا و احمد پاشا و کورحسن بودند بمدت دو ماه زندان را در تصرف خود داشتند تا با میانجیگری خواجه مقصود علی با اعلام عفو و وعده شورش را خوابانید و قلعه را به تصرف خود درآورد .

ardebilnews.blogfa.com
wikipedia.org

قلعه قشلاق زاخور مشگین شهر در استان اردبیل

قلعه قشلاق زاخور ، قلعه ای قدیمی و بسیار دیدنی است . این قلعه در قسمت شمالی شهرستان مشگین شهر در بخش مشگین باختری در ارتفاعات كوهستانی بسیار دل انگیز واقع در قشلاق زاخور و كنار رودخانه قره سو قرار گرفته است و برای رسیدن به آن باید از روستاهای پریخان ، قورت تپه – قره باغلار و صاحب دیوان عبور كرد تا به آخرین روستای این منطقه یعنی روستای دوست بیگلو رسید .
قلعه در قشلاق همین روستا در كنار رودخانه قره سو قرار دارد .
قلعه قشلاق زاخور در بین مردم قلعه « قره لر » نیز خوانده می شود ، زیرا در كنار آن قشلاق « قره لر » نیز واقع شده است . این قلعه در خاور روستای دوست بیگلو است و فاصله اش تا مشگین شهر حدود 50 كیلومتر است . راه كوهستانی قلعه از روستای دوست بیگلو از میان دره ای بسیار زیبا و پوشیده از بوته ها و درختچه های نیمه جنگلی و تنگ ارس یا سرو كوهی که در محل « پوروق » می گویند و قره تیكان یا خارسیاه و بوته های استپی و علوفه مرتعی و تمشک و نسترن می گذرد . قلعه زاخور بر روی صخره های كوهستانی با پایه های مستحكم ساخته شده و ارتفاع قلعه كه از روستای دوست بیگلو بسیار جالب و تماشایی به نظر می رسد ، حدود 200 متر است .
آثاری از قلعه بر روی صخره های بلند منطقه هنوز هم باقی مانده است . روی یكی از سه برج ، سنگ های لاشه ای كه با تیشه به اشكال مكعب درآمده برج هایی احداث كرده اند كه این سنگ ها در ده ردیف از سنگ های محلی و تیشه ای در بنا به كار رفته اند . ملاط برج ها و بارو ها كلا از ساروج و مخلوطی از آهک و خاک رس زرد رنگ است . قلعه از طرف خاور و باختر و جنوب مشرف به پرتگاهی مخوف است و تنها از یک راه كوهستانی به فراز قلعه راه وجود دارد . سلطان ساوالان در سمت جنوبی این قلعه كاملا نمایان است .
در محوطه قلعه آثار زمین ساختی به صورت دایک و سنگ های خروجی از نوع بازالت و نوعی گرانیت و كنگلومرا و گدازه های فرسایش یافته آتشفشانی به چشم می خورد و قلعه بر روی یكی از گدازه های مخروطی مانند بنا شده است .
در بخش جنوبی قلعه كه مشرف به پرتگاه است یک غار طولانی به ارتفاع حدود 4 متر وجود دارد و احتمال می رود روزگاری مورد استفاده قرار می گرفته است . داخل غار بسیار تاریک وخوفناک است . در سمت خاوری قلعه تعدادی از برج های فروریخته به تعداد 5 برج به چشم می خورد كه سنگ های دیواره آن هنوز در محل باقی مانده است . از این برج ها به عنوان قرار گاه نگهبانی استفاده می شده است . از قراین و شواهد موجود چنین بر می آید كه قلعه زاخور قشلاق از آثار دوره اشكانیان بوده است و آثار نظیر این قلعه درخود شهرستان مشگین شهر ، مغان و هوراند در سطح گسترده ای وجود دارد كه آغجا قلعه ، برزند ، ارشق و اولتان از این جمله هستند .
شكی نیست كه مشگین شهر در ادوار قبل از اسلام از نقاط معروف و منطقه تاریخی و نظامی آن روزگار بوده و آثار به دست آمده از حفاری ها كه در موزه های تبریز و مراغه نگهداری می شود ، دلالت بر صدق این ادعاست .
بنابراین قلعه راخور یا قره لر نیز یكی از استحكامات نظامی دروه اشكانی در منطقه بوده و بعدها نیز از این قلعه در حفاظت منطقه دربرابر تجاوز دشمنان بهره می جستند . به خصوص این كه ، این قلعه در منطقه ای قرار گرفته كه از فراز آن می شود بر همه جهات ، حتی نقاط بسیار دور مسلط شد .

iran-tourism.ir

قلعه خسرو در استان اردبیل

موقعیت قلعه
قلعه خسرو در 30 کیلومتری شمال غرب اردبیل قرار دارد . این قلعه‌ که با شیوه خشکه چین سنگی ( با مصالح سنگی بدون استفاده از ملات ) ساخته شده است ، به دوره مفرغ جدید ( 1700 تا 1450 سال پیش از میلاد ) تعلق دارد .

کاوش در قلعه
در فصول پیشین کاوش ، سفال ‌هایی از عصر مفرغ جدید و نشانه ‌هایی از استقرار جوامع با ساختار پیچیده سیاسی و اجتماعی در این قلعه به دست آمده بود . بر اساس دلایل باستان‌ شناسی جوامع پیچیده سیاسی و اجتماعی اولین بار در دوره مفرغ جدید شکل گرفته است . با توجه به اینکه این منطقه در دوره‌ های مختلف به ‌ویژه در عصر مفرغ مورد تاخت و تاز اقوام مهاجر بود و با در نظر گرفتن اقتصاد کشاورزی و دامداری در عصر مفرغ به نظر می رسد ، قلعه ‌های هفت ‌گانه نقش محافظت از قلعه مرکزی خسرو و زمین ‌های کشاورزی و مراتع دامداری آن را به عهده داشتند . گورستان کوچکی نیز شامل 10 تا 20 گور در کنار قلعه ‌های هفت‌ گانه وجود دارد که تعداد کم قبور آن نشان‌ گر اقماری بودن این قلعه ‌ها است . این گور ها نشان‌ دهنده مالکیت یا تسلط قلعه مرکزی بر نواحی اطراف و سند تملک خانواده‌ یا قبایل ساکن در قلعه مرکزی یا قلعه ‌های اقماری بر روی این مراتع هستند . کاوشگران در بررسی ‌های خود در این منطقه آثار بند و کانال ‌های آب‌ رسانی مربوط به دوره مفرغ جدید را شناسایی کردند . فرضیه سرپرست کاوش در قلعه خسرو این است که ساکنان این منطقه پس از احداث بند روی رودخانه قره‌ سو که در کنار قلعه خسرو قرار دارد ، توسط این کانال ‌های سنگ‌ چین آب رود را به طرف زمین‌ های اطراف هدایت می‌ کردند .

قلعه در دوره مفرغ
قلعه باستانی خسرو در عصر مفرغ جدید شکل گرفت و استقرار آن تا عصر آهن 1 ( 1500 تا 1200 سال پیش از میلاد )، عصر آهن 2 ( 1200 تا 800 سال پیش از میلاد ) و عصر آهن 3 ( 850 تا 550 سال پیش از میلاد ) تداوم داشت . در اواخر عصر آهن 3 این قلعه کاملا متروک شد و استقرار در آن به قلعه دیگری که متعلق به دوره هخامنشی است ، منتقل شد . این قلعه هخامنشی در حدود 700 متری قلعه خسرو قرار دارد که در حال حاضر باستان‌ شناسان مشغول بررسی روی آن هستند .

عمر قلعه خسرو، 2200 سال پیش از میلاد
با کشف دیواره های قلعه باستانی خسرو ، نشانه هایی از استقرار جوامع پیچیده در شمال غرب ایران به اثبات رسید . در فصل های قبلی کاوش ، سفال هایی از عصر مفرغ ( برنز ) در حاشیه در این قلعه به دست آمده بود که با لایه نگاری و سالیابی ، قدمت این منطقه به 2200 سال پیش از میلاد رسید .
قلعه خسرو بزرگترین قلعه ‌هایی است که متشکل از یک ارگ و یک شارستان است . این قلعه بر فراز ارتفاعات طبیعی منطقه بنا شده است . در بخش غربی این قلعه گورستانی به سبک گور های چهار چینه خرسنگی و مشابه با آنچه که در ناحیه قفقاز به دست آمده ، کشف شده است . از مهم ‌ترین ویژگی ‌های این قلعه کشف بقایایی از دوران مفرغ جدید در این محوطه است.
در محوطه قلعه خسرو 4 ترانشه تعبیه شد که منجر به کشف دیواره دفاعی قلعه شد . این دیواره با توجه به مطالعات تطبیقی متعلق به عصر برنز تشخیص داده شده است که فرضیات تیم باستان شناسی در فصول قبلی کاوش را قطعیت می بخشد .
مطابق مطالعات پیشین در منطقه شمال غرب ایران قدیمی ترین تمدن در این محدوده تمدن مانایی بوده که یافته های جدید قدمت این منطقه را 1000 سال بیشتر کرده است .
تمدن مانایی در حوزه آذربایجان غربی به عنوان اولین تمدن از جوامع پیچیده بشری است که به مرور زمان به قفقاز و آناتول منتقل شده است .

قلعه اولتان در استان اردبیل

قلعه اولتان نام دژی کهن است در شمال استان اردبیل ایران نزدیک به شهر پارس‌آباد .
قلعه اولتان در کنار رود ارس واقع شده است و در همسایگی روستای کهن اولتان قرار گرفته است . این دژ در مساحت 320 هزار متر مربع بنا شده است . این قلعه با ترکیب بجا مانده از آن یک دژ نظامی را تداعی می‌‌کند . این دژ نخست بدست اشکانیان پدید آمد و تا سده 12 هجری مورد استفاده قرار گرفته است . با توجه به حدس و گمان های کاملاً علمی هنوز قسمت اعظم ساختمان ‌های قلعه در زیر خاک مدفون است .
معماری منسجم دوره اشکانی تا اسلامی در قلعه اولتان قالاسی کشف شد .
باستان شناسان در کاوش قلعه اولتان قالاسی با مجموعه منسجم معماری متعلق به دوره های مختلف اشکانی تا اسلامی مواجه شدند که بیشتر آثار یافت شده به دوره قرن سوم و چهارم هجری و ادامه معماری دوره ساسانی تعلق داشت . آثار متعددی از قبیل تنور ، اطاق های متعدد ، بخاری و چهار طبقه طاقچه نیز در فضاهای معماری قلعه کشف شده است که با استفاده از اندود گچ تزئین شده بودند .
خبرگزاری میراث فرهنگی گروه میراث فرهنگی تازه ترین کاوش های باستان شناسی در محوطه قلعه تاریخی اولتان قالاسی ، در اردبیل ، منجر به کشف آثار متعدد معماری از دوره اشکانی تا دوران اسلامی و قاجار شد .
در کاوش قلعه اولتان قالاسی با مجموعه منسجم معماری متعلق به دوره های مختلف اشکانی تا اسلامی مواجه شدیم که بیشتر آثار یافت شده به دوره قرن سوم و چهارم هجری و در امتداد معماری دوره ساسانی تعلق داشت . »
« در داخل حصار قلعه به گورستانی برخورد کردیم که به دوره اسلامی تعلق دارد اما کاوش ها در این گورستان نشان داد که تدفین های انجام گرفته روی فضاهای معماری دوره تاریخی بوده است که احتمالا در همان زمان تدفین از این فضاهای معماری خبر نداشتند . »
در حصار جنوبی قلعه کاوش های باستان شناسی منجر به کشف مجموعه منسجم و منظمی از معماری ، احتمالا متعلق به خانه ای اشرافی کشف شد که در آن حمام ، دستشویی نیز یافت شد .
« در حین کاوش یک توالت فرنگی پیدا کردیم که درست شبیه توالت فرنگی های امروزی است و احتمالا به دوران تاریخی تعلق دارد . در این توالت با استفاده از تن پوشه های سفالی مسیر ورود و خروج آب را تعبیه کرده بودند . »
آثار متعددی از قبیل تنور ، اطاق های متعدد ، بخاری و چهار طبقه طاقچه نیز در فضاهای معماری قلعه کشف شده است که با استفاده از اندود گچ تزئین شده بودند .
« درکنار یکی از تدفین ها پایه ستونی متعلق به دوره تاریخی کشف شد که احتمالا نشان می دهد در گذشته بنای مهمی در این بخش از قلعه وجود داشته است . »
همچنین اطلاعات لایه نگاری در حصار قلعه نشان می دهد که این حصار در دوران تاریخی ساخته شده و سپس در دوره اسلامی تغییراتی در آن به وجود آمده است . این قلعه در دوره اشکانی ساخته شد اما شکوفایی آن در دوران ساسانی و اوایل اسلامی بوده است .
« اولتان قالاسی با 50 هکتار وسعت یک شهر قلعه است . به این ترتیب فضاهای مسکونی داخل قلعه و فضاهای صنعتی از قبیل کارگاه های فلزگری ، شیشه گری و سفال در بیرون از قلعه بوده است . »
به گفته وی دور تا دور شهر خندقی 15 متری ساخته شده است که قلعه را از گزند دشمنان در امان می دارد . همچنین این خندق را به وسیله دو کنال آبی که از رود ارس کشیده شده بود ؛ پر نگه می داشتند .
هیات باستان شناسی در این فصل کاوش موفق به کشف 400 متر مربع فضای معماری شدند که قرار است با ایجاد سوله و مرمت آثار کشف شده ، این قلعه تاریخی به سایت موزه تبدیل شود .
قلعه در کنار رود ارس با حصاری به بلندی 5/5 متر ساخته شده است . عرض این حصار 3/5 متر است . بخش های مختلف قلعه هنوز سالم مانده و در صورت مرمت می تواند به یک مکان گردشگری منحصربه فرد تبدیل شود . »
تخریب مستمر و ساخت و ساز غیرقانونی یک شرکت کشت و صنعت در محدوده حریم و عرصه محوطه باستانی " اولتان قالاسی " ، پیش از این فعالیت های باستان شناسی در این شهر تاریخی را با مشکل مواجه کرده است . این تخریب ها به مرور زمان کاهش پیدا کرده است .
بخشی از قلعه تاریخی اولتان تخریب شد .
فرماندار پارس آباد گفت: پیشروی رود ارس بخشی از قلعه تاریخی اولتان در این شهرستان را تخریب کرده است .
به رغم این که تپه نادر و قلعه اولتان از آثار ارزشمند تاریخی و باستانی این شهرستان هستند ، تاکنون اعتبارات مناسبی برای مرمت و احیای این دو اثر تخصیص نیافته است .

قلعه ارشق در استان اردبیل

قلعه تاریخی ارشق هم چون سایر قلعه های قره داغ آذربایجان در 62 کیلومتری شمال باختری مشگین شهر و در سواحل باختری رودخانه پر آب قرار دارد و دریک منطقه بی نظیر ( از لحاظ طبیعت ) واقع شده است . از نظر تاریخی ، ارشق در منطقه ای قرار گرفته که در عهد اشکانیان و ساسانیان مهد تمدن باستان بوده و آثار به دست آمده از دل خاک نشان گر این واقعیت است . آثار عتیقه محدوده ارشق و آن چه از کندوکاو ارشق به دست آمده زینت بخش موزه ها بوده و ما را به یک دوره بی نظیر تاریخی رهنمون می سازد .
ارشق را در کتاب های جغرافیایی قدیم جزو تومان مشگین به حساب آورده اند . چنان چه در سابقه تاریخی این مجموعه آمده است « تومان مشگین ، در این 7 شهر است ، مشگین ، خیاو ، انار ، ارجق ( ارشق ) و اهرو تکتپه و کلیبر » .
ارشق از نظر طبیعت منطقه بسیار زیبای مشگین شهر بوده و جالب ترین مراتع بهاره و پاییزه عشایر شاهسون می باشد . دهستان ارشق که « قلعه ارشق » به نام آن معروف شده است از خاور به خاک جمهوری آذربایجان ، از باختر به دهستان مشگین خاوری و از شمال به دهستان برزند و اجارود و خروسلو محدود می شود .
برای رسیدن به قلعه ارشق باید از میدان مرکزی مشگین شهر به طرف روستای نصیرآباد حرکت کرد و از روستای تنبق که در کنار رود پرآب قره سو بنا شده گذشت . قلعه ارشق روی یک صخره بسیار بلند کوهستانی بنا شده است که دارای برج ها و بارو های متعدد می باشد که در اثر گذشت ایام ویران شده و آن چه باقی مانده تعداد 4 عدد برج نیمه استوانه ای و یک اتاق بزرگ و بقایای دیواره قلعه است . قلعه ارشق از سه طرف به پرتگاه ها عمیق و مخوف کوهستانی مشرف می شود و تنها از یک سمت و بخش خاوری آن می توان به قلعه راه یافت . نوع سنگ های به کار رفته از سنگ های لاشه ای بوده و ملات آن از نوع ساروج آهکی می باشد .
در مورد وجه تسمیه ارشق نیز باید یاد آور شویم در زمان اشکانیان که سرزمینی وسیع از جمله سرزمین آذربایجان را در تصرف داشتنند ، به خاطر نبرد با دولت امپراطوری روم برای تسلط بر ارمنستان و ضمیمه آن نواحی به ایران و ایجاد منطقه حایل بین ایران و امپراطوری روم مهم ترین و بزرگ ترین لشکرکشی های تاریخی در آذربایجان انجام گرفته است و به علت نیاز به دفاع در مقابل هجوم دشمنان یا استقرار نیروهای تدافعی و احداث پادگان های نظامی ضرورت چنین ایجاب کرده که در تمام کوهستان های بلند و مهم استراتژیکی قره داغ آذربایجان ، قلعه های نظامی احداث و ایجاد گردد .
نام قلعه ارشق شاید مشتق از کلمه « ارشک » یا « اشک » که لقب شاهان اشکانی بوده گرفته شده و این قلعه نیز به نام یکی از شاهان آن سلسله بنا شده ، و در درازای تاریخ به نام قلعه ارشق معروف گشته است و در حال حاضر آثار به دست آمده در محدوده ارشق این واقعیت را که قلعه ارشق از قلعه های نظامی دوره اشکانیان بوده است نشان می دهد .
با توجه به کثرت زیاد آثار اشکانیان در این محل ، شمامل قلعه های نظامی و بناها به دلیل سلطه نظامی اشکانیان سلطه بر بیگانگان ، حمله به یونان روم ، قفقاز و روسیه جنوبی و مقابله با هجوم آنها در مسیر گذرگاهها در بین صخره های عمیق خطرناک ، قلعه های مستحکمی توسط آن قوم ساخته شده که بقایای معماری آنها نشانگر قدرت و عظمت سلسله اشکانیان در این مناطق می باشد . معماری قلعه ارشق بر روی صخره طبیعی و دامنه های اطراف آن می باشد . دیواره قلعه صخره خطرناک عمودی شکل طبیعی بوده ، گویا بدست بشر صخره ها پیرایش یافته اند علت پیدایش این صخره های عمیق در منطقه فوران کوه آتشفشانی سبلان و فرسایش طبیعی بوده است . صعود به قلعه فقط از ضلع جنوب شرقی آن امکان پذیر می باشد و این قلعه از نظر پلان معماری شباهت زیادی به معماری قلعه قهقه و قلعه بابک دارد . دارای چندین برج مدور در دور قلعه با مصالحی از سنگ تراش خورده و سارج بوده ، تنها قسمتی از این معماری باقی مانده ، و در قسمت فوقانی قلعه خرابه هایی از بناهای سنگ و آب انبار های سنگی که توسط انسانهای دوره تاریخی کنده و ساخته شده ، شکوه و عظمت زیبایی قلعه می باشد به چشم می خورد . معماری قلعه ارشق با گذشت زمان در اثر عوامل طبیعی و انسانی تخریب شده و میراث فرهنگی در صدد بررسی مطالعات باستانشناسی و حفظ و احیاء آن می باشد . با توجه به نوع معماری مواد فرهنگی موجود در قلعه می توان استناد نمود ، بنیان اولیه این قلعه به اوایل دوره اشکانیان بر می گردد ، و در دوران های مختلف اسلامی و تاریخی از جمله دوره ساسانی ، سلجوقی و ایلخانی ، با توجه به آثار باقی مانده از آنها به عنوان قلعه نظامی و دفاعی در مقابله با هجوم بیگانگان چندین قرن استفاده شده است .
iran-tourism.ir
meshkintourism

شیروان دره سی در استان اردبیل

در 30 کیلو متری جنوب شرقی مشکین شهر و در ارتفاع 2200 متری واقع شده است مساحتش بالغ بر 75 کیلو مترمربع است و محل زندگی حیوانات وحشی و پرندگان می باشد همچنین دارای صخره ها و غارهای دیدنی است محل اصلی ورود به دره در 5 کیلو متری پائین آبگرم معدنی شابیل قرار دارد و برای ورود به آن باید از کنار آبشاری با ارتفاع 40 متر به سمت پائین صخره نوردی کرد آبشارهای دوقلوی شیروان دره در نوع خود بی نظیر است .

شکارگاه ها و حیات وحش زیستگاه ها شیروان دره سی « شیروان دره سی » زیستگاهی است که در 20 کیلومتری جنوب شرق مشگین شهر قرار دارد . ارتفاع سطح آن 2200 متر و مساحت آن را 75 کیلومتر مربع برآورد کرده اند . این زیستگاه ، با ویژگی های خود هر بیننده را به حیرت وا می دارد . زیستگاه « شیروان دره سی » ، محل زندگی دائمی وحوش مانند کل و بز ، خوک ، روباه ، گرگ ، قوچ و میش ارمنی ، خرگوش ، کبک ، کبک دری ، قمری ، فاخته و شماری از پرندگان مهاجر است .
زیستگاه موویل این زیستگاه دربند موویل در جنوب مشگین شهر و در غرب کوه های هرم سبلان واقع است . ارتفاع این منطقه از سطح دریا 3200 متر است و استراحتگاه قوچ و میش های منطقه است . در این زیستگاه ، قوچ و میش ارمنی ، کل و بز از نوع سفید طوقدار ، کبک دری ، خرس قهوه ای و خاکستری ، گرگ ، خوک ، خرگوش ، انواع پرندگان شکاری و لاشخور زندگی می کنند .
زیستگاه هوشنگ میدانی و قره گؤل این میدان ، منطقه ای مسطح است که در دامنه شمال غربی سبلان به ارتفاع 2725 متر واقع شده است . تالاب قره گؤل نیز به قطر تخمینی 300 متر در قسمت شمال غربی دامنه های هرم و جنوب شرقی زیستگاه هوشنگ میدانی ، در ارتفاع 2820 متری از سطح دریا واقع شده است .

حیوانات و پرندگان وحشی در هوشنگ میدانی و تالاب قره گؤل متنوع اند علاوه بر کبک معمولی و کبک دری که شمارش آنها ناممکن است . این منطقه زیستگاه قوچ و میش ارمنی است .

زیستگاه خروسلو در 95 کیلومتری شمال شرق مشگین شهر کوه های خروسلو واقع شده است که محل زیست انواع وحوش مانند آهو ، کل و بز ، گرگ ، روباه ، خرگوش ، باقرقره و هوبره است .

این منطقه از سمت شمال به دشت مغان ، از جنوب به قریه تکه کندی و قشلاق های بهمن ، از غرب به جاده پارس آباد و از شرق به رودخانه قوری چای محدود است و 120 کیلومتر مربع وسعت و 1200 متر از سطح دریا ارتفاع دارد . زیستگاه آقابابا در 83 کیلومتری شمال شرق مشگین شهر ، در کوه های آقابابا واقع شده است و 70 کیلومتر مربع وسعت و 1200 متر از سطح دریا ارتفاع دارد . این منطقه محل زیست وحوشی مانند: کل و بز ، گرگ ، خرگوش ، خوک و کبک است . زیستگاه حاجیلو این زیستگاه در 22 کیلومتری شمال مشگین شهر در کوه های حاجیلو واقع شده است . دارای 70 کیلومتر مربع وسعت و ارتفاعی حدود 1900 متر از سطح دریا است و حیواناتی مانند : کل و بز ، خوک ، گرگ ، خرگوش ، روباه و کبک این منطقه را به عنوان محل زیست خود برگزیده اند . زیستگاه تبنق این زیستگاه در شمال غرب مشگین شهر واقع شده است و 18 کیلومتر با آن فاصله دارد . در حدود 70 کیلومتر مربع مساحت دارد و محل زیست کل و بز ، خوک ، خرگوش ، گرگ و کبک است . این منطقه در ارتفاع 1800 متری از سطح دریا قرار گرفته است . زیستگاه حسن دره سی این زیستگاه در حدود 60 کیلومتر مربع وسعت دارد و در کوه های زیوه در ارتفاع 1700 متری از سطح دریا واقع شده است .

موقعیت مکانی این زیستگاه ، 80 کیلومتری شمال شرق مشگین شهر است و حیواناتی مانند: کل و بز ، خوک ، خرگوش ، گرگ ، روباه و کبک در آن زندگی می کنند . زیستگاه سروان دره سی زیستگاه سروان دره سی به فاصله 25 کیلومتری جنوب شرقی مشگین شهر قرار گرفته است و در حدود 105 کیلومتر مربع است . در این زیستگاه که 200 متر از سطح دریا ارتفاع دارد ، کل و بز ، خرس قهوه ای ، قوچ و میش (در زمستان) ، گرگ ، خرگوش ، روباه ، کبک و کبک دری زندگی می کنند . زیستگاه ارباب کندی این زیستگاه در 42 کیلومتری شمال شرق مشگین شهر و 55 کیلومتری شمال غرب اردبیل واقع شده است ، 70 کیلومتر مربع وسعت دارد و در ارتفاع 1500 متری از سطح دریا قرار گرفته است . کل و بز ، خوک ، گرگ ، روباه ، خرگوش ، کبک و مرغابی از جمله وحوشی هستند که این منطقه را مامن زیست خود ساخته اند .

.این دره از قسمت جنوب به دامنه شمالی سبلان (هرم) از شرق به جاده خاکی لاهرود - شابیل ، از غرب به هوشنگ میدانی و از شمال به زمین های روستای قلچقلو منتهی می شود .
امکانات و تسهیلات تفریحی ، گردشگری ، حمل و نقل ، اسکان و ... : در نزدیکی این دره آبگرم معدنی شابیل قرار دارد که مجهز ترین استخر خاورمیانه می باشد . در درون دره شیروان نیز دارای آبشارها و شرایط طبیعی است که خود ، تسهیلات طبیعت بشمار می آید .
آب و هوا : تابستان معتدل و زمستان سرد و کوهستانی دارد .
آدرس : اردبیل – نرسیده به مشکین شهر – دامنه های سبلان – دره شیروان
راه ارتباطی : جاده اصلی اردبیل بطرف آبهای معدنی شابیل و قوتور سویی
irib.ir
ardabily.blogfa.com

سبلان در استان اردبیل

سبلان ( تلفط نام در ترکی آذربایجانی : ساوالان ، در تالشی : سفلون ) ، نام کوهی است مرتفع در شمال غرب کشور ایران و در استان اردبیل که از کوه های متعدد بلندی چون صائین ، نرمیق ، قوشه داغ ، و … تشکیل شده است . رشته کوه سبلان در شمال شرقی شهرستان مشکین شهر و در فاصله 25 کیلومتری آن واقع شده است . دامنه های این کوهستان در بخش مرکزی از چهارسو به شهرستان های مشکین شهر و اهر در شمال ، تبریز در مغرب ، سراب در جنوب و اردبیل در شرق مشرف می باشد .
سبلان سومین قله بلند ایران و یک کوه آتشفشانی غیر فعال است . قسمت شرقی کوه سبلان به قله آتشفشان سبلان که در ارتفاع ۴۸۱۱ متری قرار دارد منتهی می ‌شود . در قله آن دریاچه ‌ای زیبا به چشم می ‌خورد ، تمام قلل سبلان در ایام سال پوشیده از یخ و برف ‌های دائمی است . سبلان به خاطر آبگرم ‌های طبیعی دامنه کوه ، طبیعت تابستانی زیبا و پیست اسکی معروف الوارس مورد توجه گردشگران می ‌باشد .
در جبهه غربی قله سلطان و در کنار جان پناه سنگی به شکل عقاب قرار دارد که در طول زمان به نماد سبلان تبدیل شده است . این قطعه سنگ که به واقع اعجاز طبیعت است به شکل عقابی است که نشسته و سر را به جانب شرق چرخانده است .

این کوه در طول جغرافیایی ۴۷ درجه و ۵۰ دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی ۳۸ درجه و ۱۷دقیقه شمالی قرار گرفته ‌است . برای این کوه عظیم ۶۰ کیلومتر طول و ۴۵ کیلومتر پهنا تخمین می ‌زنند و سطحی که به وسیله آن در آذربایجان قرار گرفته نزدیک به ۶۰۰۰ کیلومتر مربع است .
سلسله کوه‌ های سبلان به طور کلی سه قله معروف دارد قله بزرگ آن به " سلطان ساوالان " بلندترین نقطه آذربایجان و پس از دماوند بلندترین قله ایران ، مشهور است و دو قله دیگر آن به هرم و کسری مشهورند . سلطان ساوالان پس از دماوند معروف ترین کوه ایران است که دریاچه ای زیبا در قله آن وجود دارد . سبلان با رود ها ، یخچال های دائمی و طبیعت بکر ، نمونه ای است از هنر بی همتای خلاق آن . این کوه بنا به راوایات محل عبادت زرتشت ، پیامبر ایران باستان و جولانگاه بابک خرمدین بوده است .
کوه سبلان از مجموعه ‌ای از ارتفاعات متعدد تشکیل شده که به موازات ارسباران ولی اندکی در شرق آن کشیده شده ‌است .
امتداد آن شرقی - غربی است و از شرق و شمال و جنوب کوهی به نام قوشه داغ آنرا به رشته کوه ارسباران متصل می ‌کند . در جنوب آن کوه بزگوش ( بزغوش ) ، که از سمت جنوب غربی به کوهستان سهند مربوط است - کشیده شده‌ است .

کوهستان ساوالان از کانون های مهم آبگیر دائمی رود های آذربایجان می باشد . دامنه های شمالی آن به دره رود قره سو و اهرچایی و دامنه های جنوبی آن به شاخه های آجی چی منتهی می گردد . بنابرین سبلان بخش عمده ای از آب های حوضه رود ارس و دریاچه ارومیه را تامین می کند . در دامنه های سبلان چشمه های فراوان آب گرم و آب سرد معدنی وجود دارد از جمله موئیل سویی ، شابیل ، قوتورسویی و ... که در فصول مختلف مورد استفاده اهالی مشکین شهر وگردشگران قرار می گیرد . در بالای قله سبلان حفره ای وجود دارد که دهانه آتش فشان سبلان بوده است و امروزه به صورت دریاچه ای در فصل گرم ظاهر می شود .

روستای تاریخی اونار در استان اردبیل

روستای اونار در 20 کیلومتری شرق مشکین شهر از توابع بخش لاهرود می باشد در این روستا از اوایل اسلام تا دوران معاصر آثار فرهنگی بی شماری به چشم می خورد از آن جمله قلعه بربر ، قبرستان اسلامی ( با سنگ افراشته و سنگ قبر هایی در اشکال و خطوط مختلف به نام پیر ) ، درخت کهن سال چنار به نام ( بابا چنار ) با بیش از 1200 سال قدمت در مرکز روستا و تپه های باستانی متعدد . در صورت ساماندهی قبرستان تاریخی اونار و جمع آوری سنگ قبر ها و کتیبه های پراکنده درآن محوطه و تبدیل به موزه روباز و همچنین احیاء دیگر آثار موجود در آن منطقه از قبیل قلعه بربر و امامزاده های واقع در مدخل روستا و نیز اهتمام به جنگل دره اونار در جهت توسعه و تبدیل آن به پارک جنگلی می توان این منطقه را به عنوان یک مکان توریستی و گردشگری مهم به حساب آورد .
meshkintourism.ir

دیو قالاسی در استان اردبیل

دیو قالاسی ( قلعه دیو ) در شمال شرق مشگین ‌شهر ، ما بین روستا هایی « قوزلو » و « کویج » و در ۵ کیلومتری روستای کویج قرار گرفته ‌است . این قلعه در دامنه کوه سبلان قرار دارد و از مسیر جاده انار و قوزلو می‌ توان آن را بهتر دید . قلعه با سنگ ‌های بزرگی به ‌ابعاد ۶۰ سانتی ‌متر در ۲ متر و ۱۰ سانتی‌ متر به ‌شیوه قلعه ‌های اورارتو ها بدون ملات ساخته‌ شده ‌است و دارای طبقات مختلف می ‌باشد و قسمت بزرگی از آن از بین رفته ‌است . این بنا طی شماره ۶۳۰ به ثبت آثار ملی رسیده ‌است .
. با توجه به موقعيت قلعه و اشراف كامل آن به مناطق اطراف، اهميت سوق الجيشي آن زياد بوده است .

دشت مغان در استان اردبیل

دَشت مُغان نام جلگه‌ای است در شمالی ‌ترین قسمت استان اردبیل در شمال باختری ایران . مغان جلگه ‌ای است در غرب دریای خزر که قسمت عمده آن در جمهوری آدربایجان و بخشی نیز در شمالی ‌ترین قسمت استان اردبیل در شمال غربی ایران قرار گرفته‌ است .

جغرافی
منطقه مغان از شمال به رود ارس ، از جنوب به رشته کوه صلوات و ادامه کوه های تالش ، از غرب به دره رود و از شرق به دریای خزر محدود است . پس از معاهده ترکمنچای قسمت عمده مغان به روسیه تزاری واگذار شد .

دشت مغان سرزمینی هموار و مسطح است که از آبرفت‌ های رودخانه ارس و شعبات آن بوجود آمده ‌است ، بغیر از مرز مشترک مغان با مشکین شهر و جمهوری آذربایجان در منطقه جنوبی و جنوب شرقی گرمی که شکل کوهستانی دارد در بقیه نقاط آن عارضه مهمی به چشم نمی‌ خورد . این منطقه در حوزه آبریز دریای خزر واقع شده‌ است . دشت مغان دنباله جلگه ‌های ساحلی غرب خزرمی باشد که ارتفاع متوسط آن در کرانه ‌های رود ارس و بالهارود بین ۵۰ تا ۱۰۰ متر است و بتدریج به طرف جنوب با شیب کم به ارتفاع آن اضافه می‌ شود .
Wikipedia.org

دریاچه نئور در استان اردبیل

این دریاچه در استان اردیبل قرار گرفته است و مکان طبیعی پر جاذبه برای گردشگران است .
دریاچه نئور در 48 کیلومتری جنوب شرقی اردبیل و در ارتفاع 2700 متری از سطح دریا قرار گرفته است . وسعت دریاچه بیش از 220 هکتار و مشتمل بر دو دریاچه کوچک ( 40 هکتار ) و بزرگ ( 180 هکتار ) است که در فصل پر آبی ( بهار ) به هم می پیوندند و دریاچه واحدی را تشکیل می دهند بیشترین عمق دریاچه 5/5 متر و میانگین ژرفای آن سه متر است . ماهی قزل آلای این دریاچه شهرت جهانی دارد . دریاچه نئور دارای جاذبه های بسیار مساعد توریستی است .
مهم ترین قابلیت های اکوتوریستی دریاچه نئور عبارتند از :
1 - قابلیت صید گاهی ماهی قزل آلادر اواخر فصل تابستان و اوایل پاییز.
2 - قابلیت قایقرانی ورزشی با استفاده از قایق های غیر موتوری ( بادبانی، پارویی و پدالی )
3 - قابلیت پاتیناژ و قایقرانی بادبانی در فصل زمستان که سطح دریاچه یخ می بندد.
4 - قابلیت احداث پیست اسب سواری در امتداد ساحل دریاچه به صورت تور که در این زمینه دریاچه دارای شرایط مساعد توپوگرافیک جزء در قسمتی از سواحل غربی است .
5 - قابلیت احداث پیست دوچرخه سواری در اطراف دریاچه
6 - قابلیت احداث رستوران شناور در نزدیکی سواحل شمالی دریاچه با غذای اختصاصی ماهی قزل آلای تازه که از دریاچه صید می شود .
magiran.com

دریاچه شورابیل در استان اردبیل

آب این دریاچه قبلا بسیار شور بوده است ولی امروزه با احداث بند انحرافی و كانال آب از رودخانه بالخلو ضمن ذخیره ده میلیون متر مكعب آب كشاورزی و صنعتی در آن ، سد خاكی قوری چای را نیز تغذیه می كند . با شیرین شدن آب آن ، به زیستگاه انواع ماهیان بومی و غیر بومی تبدیل گردیده است هر چند كه با یخ زدن سطح آن در فصل زمستان نمی تواند میزبان پرندگان مهاجر باشد . این دریاچه دارای امکانات تفریحی ، ورزشی و فرهنگی بسیاری است از جمله : قایق رانی ، پیست دو میدانی ، دوچرخه سواری ، هتل ، مجموعه ی شهربازی و رستوران در كنار دریاچه .
دریاچه زیبای شورابیل یکی از قشنگترین و دیدنی ترین دریاچه های ایران است که در ۴۸ کیلومتری جنوب شرقی اردبیل به طرف خلخال قرار گرفته . پلیکان های خاکستری . اردک چشم طلایی . اردک تاجدار . غاز خاکستری . غاز زنگوله بار . لک لک سیاه و ... از پرندگان مهاجر و دراج . قرقاول . مرغابی . خوتکا . چنگر . حواسیل . آنگوت و ... از جمله پرندگان بومی هستند که در این دریاچه زیبا و در استان اربیل به چشم می خورند . تالاب یا دریاچه شورابیل در اردبیل که لجن های آن روزگاری بیماران را شفا می داد اکنون به یکی از زیستگاه های مهم پرندگان مهاجر تبدیل شده و همه ساله پذیرای تعداد زیادی از گردشگران از سراسر ایران می باشد . علت نامگذاری این دریاچه به این علت بوده که قبلا آب این دریاچه بسیار شور بوده ولی امروزه با افزودن مقداری آب شیرین از شوری آن کاسته شده به طوری که در آن نوعی ماهی هم پرورش می دهند و در حال حاضر نیز نوعی ماهی قزل آلای رنگین کمان که از زمره بهترین نوع ماهیان دنیا محسوب می شود در آن پرورش داده می شود .

دریاچه شورابیل 120 هکتاری وسعت دارد . این دریاچه در زمره یکی از 9 دریاچه آب شور ایران به شمار می رود .
با هدایت آب رودخانه بالخلو وسعت این تالاب از ‪۷۴ هکتار به ‪۱۸۰ هکتار و حجم آب آن از ‪۱/۱میلیون متر مکعب به ‪۱۴میلیون متر مکعب افزایش یافت و نمک ، املاح و لجن‌ های آن به‌کلی از بین رفت .
آب دریاچه از نزولات جوى و چشمه هاى آب شیرین و نیمه شور جنوب و داخل دریاچه و رودخانه بالخلو تامین می شود . پوشش گیاهى پیرامون دریاچه بیشتر نى و جگن است و در اطراف نیز جنگل کاری هایى صورت گرفته است . ماهى آزاد و ماهى قزل آلاى رنگین کمان و نیز پرندگان مهاجر آبزى و کنار آبزى از جمله مهمترین جانوران ساکن این دریاچه هستند

حمام تاریخی عدل در استان اردبیل

این حمام در مرکز خیاو و در خیابان جنت ‌سرا در زمینی به مساحت 600 متر مربع واقع شده است . این حمام در اواخر دوره قاجاریه ساخته شده و از سبک معماری بسیار جالبی برخوردار می ‌باشد . بنای ساختمان از کف خیابان چند متر پائین تر می باشد و به همین علت ورودی حمام از طریق چند پله به رختکن منتهی می ‌شود . رختکن فضائی است مربعی شکل که بر روی چهار پایه استوار بوده و چهار طاق گنبدی شکل آن را پوشش داده است . از ویژگی ‌های جالب توجه این محوطه وجود چهار گنبد کوچکتر در چهار گوشه رختکن است که بدین ترتیب گنبد اصلی و پایه‌ های آن در داخل محوطه رختکن واقع شده و طرفین آنها باز می‌ باشد . حوض زیبائی نیز وسط رختکن را مزین کرده است . این رختکن از طریق فضای دیگری به داخل گرم ‌خانه راه پیدا می‌ کند و پلان گرم خانه نیز شباهت کامل به پلان رختکن دارد . در قسمت جنوب شرقی گرمخانه ، خزینه حمام قرار گرفته که متاسفانه قسمتی از آن بدلیل احداث دوش ار بین رفته است . در طرف راست درب ورودی حمام ، فضای باریک و بلندی واقع شده که در امتداد طول حمام به قسمت جنوب شرقی منتهی راه دارد و در طرف چپ درب ورودی نیز فضای دیگری وجود دارد که از طریق راهرو کوچکی به رختکن منتهی می‌ شود .
حمام تاریخی عدل مشكین شهر ، استان اردبیل در فهرست آثار ملی كشور به ثبت رسید .
به عقیده كارشناسان میراث فرهنگی این حمام از معماری قابل توجه و منحصر بفردی برخوردار بوده و دارای دو سالن مجزاست كه هر سالن روی چهار طاق گنبدی شكل استوار شده است.
سالن رختكن و وجود چهارگنبد كوچكتر درچهار گوشه رختكن را از ویژگی های این حمام است گنبد اصلی و پایه ‌های آن در داخل محوطه رختكن واقع شده و حوض زیبایی وسط رختكن را مزین كرده است .
پلان گرمخانه نیز شباهت كامل به پلان رختكن داشته ، اما قسمت خزینه آن به دلیل احداث دوش از بین رفته است .
هم اكنون به رغم برخی اقدامات انجام شده برای جلوگیری از تخریب این بنا بخشی از این حمام در حال تخریب بوده و بخشی دیگر نیز به محل تخلیه زباله درمانگاه مجاور حمام تبدیل شده است .

eloghlynasrabadi.blogfa.com
waravi.parsiblog.com

حمام‌ اوچ‌ دکان‌ در استان اردبیل

این‌ حمام‌ در محله‌ اوچ‌ دکان‌ اردبیل‌ واقع‌ شده‌ است ‌. دهلیز این‌ حمام‌ محوطه‌ شش‌ ضلعی ‌با شش‌ تاقچه‌ است‌ و رختکن‌ آن‌ نیز چهار تاق‌ عریض‌ و کم‌ عمق‌ دارد . سطح‌ دیوارها ، آویزها و سطح‌ رختکن‌ بااسلیمی ‌های‌ گل‌ و برگ‌ ساده‌ با اسلیمی‌ توریقی‌ ساده‌ ، صحنه‌ های‌ تشریفاتی‌ مربوط‌ به‌ خادم ‌ها ، ترنج ‌، گل‌ های‌ شاه‌ عباسی‌ و گلبرگ های‌ ریز با نقاشی‌ های‌ مختلف‌ مزین‌ شده‌ است‌ و که‌ تحسین‌ هر بیننده ‌ای‌ را برمی ‌انگیزد .
بر اساس کتیبه کاشی سر در آن حدود سال 1259 ه.ق. توسط شخصی از خاندان صادقی اردبیل ساخته شده است . متن کتیبه مشتمل بر سه بیت شعر حاوی نام بانی ، ماده تاریخ و توصیف حمام است . حمام اوچ دکان با نقشه مستطیل شکل دارای بخش های مختلف از جمله ورودی و هشتی پشت سر آن ، رختکن ، گرمخانه ، حوض خانه و بخش های دیگر است . ویژگی برجسته این بنا نقاشی های بسیاری بود که تقریبا بر تمام سطوح داخلی بنا کشیده شده و مشتمل بر نقوش انسانی ، گیاهی و اسلیمی بوده است بخش قابل توجه از این تزئینات در دوره اخیر با لایه ای از گچ پوشیده شده است. این بنا دارای گرمخانه مستطیلی شکل است که به وسیله یک محوطه چهار ضلعی و راهرویی زانویی مانند به سربینه متصل می شود . بنا در اصل دارای دو بخش مردانه وزنانه بوده که اکنون از بخش مردانه آن استفاده می شود و به شماره 12/4 به ثبت تاریخی رسیده است .

trec.co.ir
mehrnews.com
hamsafaran.com